Avrupa Birliği (AB) dışişleri bakanları, İsrail'in işgal altındaki Batı Şeria'da hız kazanan yerleşim faaliyetlerine karşı ticareti kısıtlamaya yönelik yeni önlemleri bugün Brüksel'de masaya yatırıyor.
Reuters'a konuşan üst düzey bir AB diplomatı ve Avrupalı bir yetkili, görüşmelerin Avrupa Komisyonu tarafından hazırlanan gizli bir belgeye dayanacağını söyledi. Belgede ithalat lisansı sistemi, yüksek gümrük vergileri ve tam ticaret yasağı olmak üzere üç seçenek yer alıyor.
Daha önce yaptırım kararı alınmıştı
AB, Mayıs ayında işgal altındaki Batı Şeria'da Filistinlilere yönelik ciddi ve sistematik insan hakları ihlalleri gerekçesiyle 4 kuruluş ve 3 kişiye yaptırım uygulamıştı.
Bugünkü kapalı oturuma ilişkin beklentileri değerlendiren bir diplomat, "Bugün tanık olacağınız şey seçenekler üzerine bir tartışma olacak ve her bir tarafın tutumu hakkında daha net bir resim elde edeceğiz" ifadesini kullandı.
Diplomatlar, üye ülkeler arasındaki görüş ayrılıkları nedeniyle bugün herhangi bir somut karar çıkmasını beklemiyor. Anlaşmazlıkların odağında kararın nasıl alınacağı sorusu da bulunuyor.
Karar alma sürecinde bölünme
Bazı diplomatlar İsrail yerleşimleriyle ticaret yasağının nitelikli çoğunlukla (en az 15 üye ülke ve toplam nüfusun yüzde 65'i) alınabileceğini savunurken, Komisyon belgesi yasağın oybirliği gerektirebileceğine işaret ediyor. Oybirliği şartı, karar alınmasını son derece zorlaştırıyor.
Avrupa Komisyonu sözcüsü Paola Pinho, belgenin üye ülkelerle paylaşıldığını doğruladı ancak içeriği hakkında yorum yapmayı reddetti.
Üye ülkeler arasında baskı ve çatlak
AB, Orta Doğu konularında 27 üye ülke arasındaki derin ve sürekli bölünmeler nedeniyle genellikle güçlü kararlar almakta zorlanıyor. Son dönemde yerleşimci şiddetinin artması ve Başbakan Binyamin Netanyahu hükümetinin yerleşimleri yoğun şekilde genişletmesi, üye hükümetlerden harekete geçilmesi yönündeki baskıları artırdı.
Politico'nun dört diplomata dayandırdığı haberine göre Belçika, Hollanda ve İspanya'nın aralarında bulunduğu bir grup AB ülkesi, Komisyonu İsrail yerleşimleriyle ticareti kısıtlayacak bir öneri sunmaya zorlamaya çalışıyor.
Avrupa Parlamentosu Dış İlişkiler Komitesi İspanyol üyesi Nacho Sánchez Amor, yerleşimlerin yasa dışı olduğunu belirterek "En iyi çözüm, yerleşimlerde üretilen tüm malların ithalatını basitçe yasaklamaktır" dedi.
Üst düzey bir Avrupalı diplomat ise Almanya'nın İsrail'e gümrük vergisi getirilmesini öngören herhangi bir kararı veto etmeyi ya da çekimser kalmayı planladığını söyledi.
UAD görüşü ve İsrail'in tepkisi
Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Temmuz 2024'te yayımladığı danışma görüşünde İsrail'in Filistin topraklarındaki işgalinin ve Batı Şeria'daki yerleşim inşasının hukuka aykırı olduğunu bildirmiş, devletlerin bu durumun sürmesine yardımcı olan ticari veya yatırım ilişkilerini engelleyici adımlar atması gerektiğini vurgulamıştı.
İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar, geçen yıl bazı Avrupa hükümetlerinin danışma görüşünü uygulama çabalarını "utanç verici" olarak nitelemişti.
Yerleşim faaliyetlerinde rekor artış
İsrail, 3 Temmuz'da Batı Şeria'nın ortasında 13 yeni yerleşim birimi kurma planını onayladı. Filistin Kudüs Valiliği, bu adımın Batı Şeria'yı parçalayıp Kudüs'ü izole edeceği uyarısında bulundu.
Filistin İsrail Araştırmaları Merkezi'nin (MADAR) verilerine göre yerleşim ileri karakollarında son yıllarda benzeri görülmemiş bir sıçrama yaşandı. 2012-2022 arasında yılda ortalama 8 yeni karakol kurulurken bu sayı 2023'te 32'ye, 2024'te 62'ye, 2025'te ise 86'ya yükseldi.
Haziran sonunda Israel Hayom gazetesi, Batı Şeria'daki yerleşimci hareketlerinin bölgenin haritasını köklü biçimde değiştirmeyi ve tamamen Filistin kontrolündeki A bölgelerini hedef almayı öngören bir plan hazırladığını yazdı. Gazeteye göre "Yerleşim Çiftlikleri Birliği" ve "Habita" (Vatan) forumunun öncülük ettiği plan, "emir günü" olarak adlandırılan bir senaryoda yaklaşık 100 stratejik noktaya kuvvet konuşlandırma mekanizması öngörüyor ve Oslo Anlaşması'nın açık ihlali anlamına geliyor.