Uluslararası Af Örgütü, İtalya ile Arnavutluk arasındaki göçmen gözaltı anlaşmasının sona erdirilmesi çağrısında bulundu. Örgüt, açık deniz merkezli uygulamanın sığınmacı ve göçmenlerin güvenliğini, özgürlüğünü ve insan haklarını tehlikeye attığını açıkladı.
Örgütün 2023 tarihli anlaşmayı inceleyen brifingine göre, yüzlerce kişi zorla Arnavutluk'taki tesislere nakledildi. Bu merkezlerde avukatlara ve mahkemelere erişimin sınırlı olması, kişilerin sığınma talebinde bulunma ve adalete ulaşma imkanlarını zayıflattı.
İtalya'dan Arnavutluk'a nakiller
İtalya, Ekim 2024 ile Ocak 2025 arasında düzenlenen üç operasyonla uluslararası sulardan 74 kişiyi doğrudan Arnavutluk'a transfer etti. Nakiller, İtalyan mahkemelerinin gözaltı kararlarını bozmasının ardından durdu.
Roma yönetimi, Mart 2025'te anlaşmayı değiştirerek İtalya'da tutulan ve sınır dışı edilme kararı bulunan erkeklerin Arnavutluk'a gönderilmesine izin verdi. Uluslararası Af Örgütü, bu değişikliğin ardından çoğunluğu ırksallaştırılmış olarak tanımlanan 500'den fazla erkeğin Gjader Gözaltı Merkezi'ne sevk edildiğini bildirdi.
Gözaltı merkezindeki olaylar
Örgüt, 11 Nisan ile 16 Mayıs 2025 arasında tesiste 42 kritik olay belgeledi. Bu olaylar arasında en az iki asma girişimi, birkaç kendine zarar verme vakası ve üç kişinin kırılan camlar nedeniyle yaralandığı bir protesto yer aldı.
Uluslararası Af Örgütü ayrıca İtalya hükümetini bağımsız denetimi ve parlamenter gözetimi kısıtlamakla suçladı. Arnavutluk'ta tutulan kişiler İtalyan yargı yetkisi altında bulunmasına rağmen, merkezin İtalya'ya uzaklığı ile avukatlara, mahkemelere ve diğer güvencelere sınırlı erişimlerinin sığınma hakkını ve adalete ulaşmayı zayıflattığını belirtti.
Uluslararası Af Örgütü Avrupa Kurumları Ofisi Direktörü Eve Geddie, açık denizde gözaltı uygulamasının göçü caydırmayı ve göç eden kişilere yanıt verme sorumluluğundan kaçınmayı amaçladığını söyledi. Geddie, İtalya-Arnavutluk modelinin İtalya'nın insan hakları yükümlülükleriyle uyumlu biçimde uygulanamayacağını ifade etti.
Anlaşmanın maliyeti
Beş yıllık anlaşma Şubat 2024'te yürürlüğe girdi. İtalya'nın uygulamanın işletilmesi için 2028'e kadar 670 milyon avrodan, yani 783 milyon dolardan fazla kaynak ayırdığı bildirildi.
Uluslararası Af Örgütü, İtalyan makamlarından anlaşmayı feshetmelerini, gözaltı yerine alternatif yöntemler kullanmalarını ve sığınma prosedürleriyle insan onuruna uygun kabul hizmetlerine İtalya topraklarında etkili erişim sağlamalarını istedi.