Türkiye'nin yakın tarihindeki en kritik gecelerden biri olan 15 Temmuz 2016 darbe girişiminin üzerinden 10 yıl geçerken, TRT'nin “Asırlık Gece” yapımı o gece yaşananları yeniden gündeme taşıdı.
Doç. Dr. Hüseyin Aydın'ın “Asırlık Gece: Belgeler ve Deliller Işığında 15 Temmuz Darbe Girişimi” adlı eserinden yola çıkılarak hazırlanan yapım, yalnızca 15 Temmuz gecesindeki çatışmaları değil, darbe girişimine giden süreci ve devletin kritik kurumlarında yaşanan gelişmeleri de konu alıyor.
Serinin ilk bölümü ise önemli bir sorunun peşinden gidiyor:
Darbe girişimi neden 15 Temmuz gecesi başladı?
Yıllara yayılan yapılanma
“Asırlık Gece”nin ilk bölümü, Fethullahçı yapılanmanın gelişimini ve özellikle eğitim kurumları üzerinden oluşturduğu insan kaynağını anlatının başlangıç noktalarından biri olarak ele alıyor.
Yapım daha sonra örgütün devlet kurumlarındaki yapılanmasına, siyaset ve yargı alanında yaşanan mücadelelere ve Türk Silahlı Kuvvetleri içerisindeki yapılanmanın darbe girişimine uzanan sürecine odaklanıyor.
Böylece 15 Temmuz, yalnızca birkaç saat içerisinde ortaya çıkmış bir askerî kalkışma olarak değil, yıllara yayılan bir sürecin son aşaması olarak anlatılıyor.
Darbe için kritik gün: 15 Temmuz 2016
15 Temmuz günü yaşanan en kritik gelişmelerden biri öğleden sonra Ankara'da meydana geldi.
Dönemin resmî kayıtlarına yansıyan bilgilere göre bir asker saat 14.20 sıralarında Milli İstihbarat Teşkilatı karargâhına geldi.
MİT'in daha sonra TBMM Darbe Girişimini Araştırma Komisyonu'na gönderdiği bilgilere göre, güvenlik ve kimlik kontrollerinin ardından söz konusu kişiyle yaklaşık saat 15.30'da görüşüldü.
İlk aşamada aktarılan bilgi, kapsamlı bir askerî darbeden ziyade dönemin MİT Müsteşarı Hakan Fidan'a yönelik bir eylem hazırlığıyla ilgiliydi.
Ancak ihbarın değerlendirilmesi ve ardından yaşanan gelişmeler, Ankara'daki askerî hareketliliğin çok daha geniş kapsamlı olabileceği yönündeki şüpheleri artırdı.
Genelkurmay'da olağanüstü hareketlilik
İhbarın ardından MİT ile Genelkurmay Başkanlığı arasında temaslar başladı.
Alınan tedbirler kapsamında askerî hava araçlarının hareketlerinin sınırlandırılması ve bazı birliklerdeki hareketliliğin kontrol altına alınmasına yönelik emirler gündeme geldi.
Bu noktadan sonra darbe hazırlığı içerisinde bulunan unsurlar açısından kritik bir durum ortaya çıktı:
Planın fark edilmiş olabileceği ihtimali.
“Asırlık Gece”nin ilk bölümünün merkezindeki önemli kırılmalardan biri de bu gelişme.
Darbe girişiminin daha ileri bir saatte uygulanması planlanırken güvenlik kurumlarında başlayan hareketlilik, darbecilerin planlarını erkene almalarına yol açtı.
Saatler öne çekildi
15 Temmuz gecesinin en sıra dışı özelliklerinden biri de darbe girişiminin klasik askerî darbelerde görülen sabaha karşı zamanlamasının aksine, insanların hâlâ sokaklarda olduğu saatlerde başlamasıydı.
İstanbul'da köprülerin askerler tarafından kapatılması, Ankara'daki askerî hareketlilik ve savaş uçaklarının uçuşları kısa süre içerisinde kamuoyunun dikkatini çekti.
Bu durum darbe girişiminin gizlilik avantajını önemli ölçüde azalttı.
Vatandaşların gelişmeleri televizyonlardan ve sosyal medyadan takip edebilmesi, devlet yöneticilerinin kamuoyuna ulaşabilmesi ve insanların sokaklara çıkması ilerleyen saatlerde darbecilerin karşı karşıya kaldığı en önemli sorunlardan biri haline geldi.
Bir ihbar gecenin akışını değiştirdi
15 Temmuz hakkında yıllardır tartışılan konulardan biri, öğleden sonra MİT'e ulaşan ihbarın kapsamı ve sonrasında devlet kurumlarının attığı adımlar oldu.
TBMM'deki araştırma sürecinde de özellikle ihbarın ne zaman alındığı, bilginin nasıl değerlendirildiği ve ilgili makamların hangi aşamada haberdar edildiği konusunda farklı değerlendirmeler ve siyasi eleştiriler gündeme geldi.
Bu nedenle 15 Temmuz'un kronolojisini incelerken “devlet darbe girişiminin tamamını saat 14.20'de öğrendi” şeklindeki basitleştirilmiş anlatımla, MİT'e ilk ulaşan bilginin niteliğini birbirinden ayırmak gerekiyor.
MİT'in TBMM'ye aktardığı bilgilere göre ilk ihbar, Hakan Fidan'a yönelik bir eylem hazırlığına ilişkin teyide muhtaç bilgiler içeriyordu. Sonraki gelişmeler ve askerî hareketlilik ise olayın boyutuna ilişkin değerlendirmelerin değişmesine neden oldu.
Asırlık Gece'nin ilk bölümü bu süreci anlatıyor
15 Temmuz 2026'da yayımlanmaya başlayan “Asırlık Gece”, gerçek olaylardan ve tanıklıklardan hareket eden dramatik bir yapım olarak bu kritik saatleri yeniden ekrana taşıyor.
İlk bölümde FETÖ'nün yapılanmasından 15 Temmuz'a uzanan süreç anlatılırken, darbe girişiminin neden planlanandan önce başladığı sorusu bölümün temel başlıklarından birini oluşturuyor.
Ancak hikâyenin en kritik aşamalarından biri bundan sonra başlıyor.
MİT'e gelen ihbarın ardından darbeciler nasıl hareket etti? Hakan Fidan'a yönelik iddia edilen plan neydi? Güvercinlik Kara Havacılık Okulu neden kritik öneme sahipti?
“Asırlık Gece Dosyası”nın ikinci bölümünde, 15 Temmuz'un seyrini değiştiren MİT ihbarını ve ardından yaşanan saatleri ele alacağız.
