ANKARA (Reuters) – NATO'nun Avrupalı liderleri, ABD Başkanı Donald Trump'ı askeri ittifaka yeniden bağlı kalmaya ikna etmek için Çarşamba günü Ankara'da düzenlenen zirvede bir araya geldi. Trump, İran savaşı ve Grönland konusundaki anlaşmazlıkları yeniden gündeme getirirken İran'a yeni bir saldırı dalgası başlattı.
Salı günü Türkiye'nin başkentine gelen Trump, müttefiklerinin İran savaşında ABD'nin yanında durmadığını söyleyerek sert çıkıştı ve ev sahibi Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile dostluğu olmasaydı toplantıyı boykot edebileceğini belirtti.
ABD ayrıca üç tankere yönelik saldırılara misilleme olarak İran'a yeni askeri saldırılar düzenledi ve İran'ın petrol satmasına izin veren lisansı iptal etti. Bu adım, Avrupa'da derin bir hoşnutsuzluk yaratan savaşta kırılgan ateşkes anlaşmasına son darbe oldu.
Rutte: ABD'nin İran Saldırıları 'Kesinlikle Gerekli'
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, ABD'nin yeni saldırılarını "kesinlikle gerekli" olarak savundu ve Trump'ın müttefiklerle ilgili hayal kırıklığını "münferit vakalar" olarak nitelendirdi.
Rutte, zirve öncesinde gazetecilere yaptığı açıklamada, "Bir ateşkesiniz var ve İran temelde ateşkesi ihlal ediyor. ABD'nin güçlü bir şekilde tepki vermesinin son derece önemli olduğunu düşünüyorum" dedi.
NATO, Salı günü Avrupalı üyelerinin Trump'ın kendi savunmalarına daha fazla harcama yapma ve ABD'ye daha az bağımlı olma çağrılarına kulak verdiğini göstermek amacıyla en az 50 milyar dolar değerinde bir dizi silah anlaşması duyurdu.
Trump, hem birinci hem de ikinci başkanlık dönemlerinde NATO'yu sert bir şekilde eleştiren bir isim olarak, ittifaktan "çok hayal kırıklığına uğradığını" ve ABD-İsrail'in İran'a karşı savaşı sırasında ABD'ye "iyi davranılmadığını" söyledi.
Trump, Salı günü Erdoğan ile birlikte göründüğü sırada, "Neden yüz milyarlarca dolar harcıyoruz ve onlar bizim için orada değiller? Biz her zaman onların yanında olduk" ifadelerini kullandı.
Trump, Avrupa uluslarını savaş sırasında ABD güçlerinin hava sahalarını ve üslerini kullanmasına izin vermemekle suçladı. Avrupalı yetkililer ise, ekonomilerini altüst eden bir çatışma hakkında kendilerine danışılmamış olmasına rağmen ABD güçlerine verdikleri taahhütleri büyük ölçüde yerine getirdiklerini söyledi.
Trump Eski Müttefiki Meloni'yi Hedef Aldı
Trump, son haftalarda eski yakın müttefiki İtalya Başbakanı Giorgia Meloni'yi eleştirilerinin hedefi haline getirdi. Salı günü Meloni ile ilişkisinin "İran konusunda bize yardım etmeyi reddettiği için biraz kötüleştiğini" söyleyen Trump, onu "iyi bir insan" olarak niteledi. İtalyan yetkililer son günlerde bu gerginliğe son vermeye çalışıyor.
Trump ayrıca NATO üyesi Danimarka'nın yarı özerk bölgesi Grönland'ın ABD tarafından kontrol edilmesi gerektiğini yineledi. Bu tür iddialar Washington ile Kopenhag arasındaki ilişkileri ve daha geniş anlamda ABD'nin Avrupa ile bağlarını uzun süredir germekte.
Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, Ankara'da yaptığı açıklamada, "NATO'nun her karış toprağını, kendi topraklarımız da dahil olmak üzere savunmaya hazırız... Elbette Danimarka Krallığı'nı savunacağız" dedi ve Grönland'ın satılık olmadığını yineledi. Frederiksen, "NATO'yu yıllar önce kurmamızın nedenlerinden biri, birimize bir şey olursa herkesin birbirinin yanında durması gerektiğidir" diye ekledi.
Zirve Bildirisi Toplu Savunma Taahhüdünü Yineliyor
32 NATO lideri Salı akşamı bir akşam yemeğinde bir araya geldi, ancak zirvenin ana oturumu Çarşamba günü gerçekleşiyor. Tüm NATO üyelerinin büyükelçileri, toplu savunmaya "sarsılmaz bağlılık" taahhüdü içeren bir zirve bildirisini onayladı. Ancak bildiri, liderler tarafından onaylandıktan sonra yayımlanacak.
Trump yönetimi, askeri odağını Hint-Pasifik'e kaydırmaya çalışırken Avrupalıları savunma harcamalarını artırmaya ve Avrupa'nın konvansiyonel savunmasının birincil sorumluluğunu üstlenmeye zorladı. ABD ayrıca Avrupa'dan asker çekme, NATO savunma planlarına tahsis ettiği güçleri (bir uçak gemisi, yakıt ikmal uçakları, savaş uçakları ve insansız hava araçları dahil) azaltma ve kıtadaki askeri varlığının altı aylık bir incelemesini başlatma kararı aldı.
Avrupalı liderler, kıtanın güvenliği için daha fazla sorumluluk üstlenmeye çalıştıklarını ancak Rusya tarafından istismar edilebilecek savunma boşluklarından kaçınmak için öngörülebilir ve düzenli bir geçiş istediklerini söylüyor. Avrupalı yetkililer, Trump'ın Erdoğan'a duyduğu saygının ve Rutte ile iyi ilişkisinin zirvedeki gerginlikleri yatıştırmasına yardımcı olacağını umduklarını belirtti.
