Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi, binaların deprem karşısındaki durumunu hızlı biçimde değerlendirmeye yarayan yapay zekâ destekli bir uygulama geliştirdi. Sistem, vatandaşların bir binanın fotoğrafını ve konumunu yükleyerek hem zemin sınıfı hem de yapısal zayıflıklar hakkında bilgi almasını amaçlıyor.
Geomatik Mühendisliği Jeodezi Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, pek çok vatandaşın binanın oturduğu zemine ve bulunduğu bölgenin depremsellik seviyesine ulaşmakta zorlandığını söyledi. Kutoğlu, yapıların depreme karşı güvenli olup olmadığı konusunda yapı okuryazarlığının da düşük olduğuna dikkat çekti.
FEMA 154 standardı temel alındı
Kutoğlu, dışarıdan bakılarak tespit edilebilecek zayıflıkların bulunduğunu, bunun için uluslararası alanda "binaların hızlı görsel değerlendirmesi" olarak bilinen FEMA 154 standardının kullanıldığını aktardı. Geliştirilen uygulamanın da bu yaklaşımı yapay zekâ desteğiyle daha erişilebilir hale getirdiğini anlattı.
Uygulamaya giren kullanıcıların hesap açtığını belirten Kutoğlu, bina konumu ve fotoğrafı yüklendikten sonra sistemin kısa sürede değerlendirme yaptığını söyledi. Hazırlanan raporların hem sistem içindeki hesaptan görülebildiği hem de kullanıcının e-posta adresine gönderildiği ifade edildi.
Raporlar 10-15 dakikada hazırlanıyor
Kutoğlu, raporların yaklaşık 10-15 dakika içinde hazır olduğunu belirtti. Uygulama sayesinde vatandaşların oturdukları, almak istedikleri ya da kiralamayı düşündükleri yapılar hakkında daha hızlı fikir sahibi olmasının hedeflendiğini söyledi.
Değerlendirmede binanın geometrik zayıflıklarının da incelendiğini anlatan Kutoğlu, kısa kolon, yumuşak kat, çıkma ve geri yaslama gibi unsurların beton kalitesi iyi olsa bile deprem karşısında zafiyet oluşturabildiğini vurguladı.
Geliştirilen yazılımın hem zemin bilgilerini hem de binadaki bu tür artı ve eksi yönleri yapay zekâ desteğiyle analiz edip kullanıcılara sunduğu belirtildi. Kutoğlu, hizmetin BEUN Teknoloji Transfer Ofisi tarafından geliştirildiğini de kaydetti.
6 Şubat depremleri sonrası dikkat çeken ayrıntı
Kutoğlu, Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat 2023 depremlerinde bazı yeni binaların yıkılırken, çok eski bazı yapıların ayakta kaldığını hatırlattı. Bu örneklerin yalnızca beton kalitesinin değil, binanın geometrik özelliklerinin de deprem güvenliğinde belirleyici olabildiğini ortaya koyduğunu söyledi.
Üniversitenin geliştirdiği uygulama, vatandaşların bir binaya dışarıdan bakarak göremeyeceği riskleri erken aşamada fark etmesine yardımcı olmayı hedefliyor. Sistem, özellikle konut alım ve kiralama sürecinde hızlı bir ön değerlendirme aracı olarak öne çıkıyor.