Göktürk hükümdarı Bilge Kağan'ın Orhun Vadisi'nde bir saray şehri yaptırdığına ve bu şehrin yerine ilişkin dikkat çekici bulgulara ulaşıldı. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Sinoloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Gürhan Kirilen ile Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Tarih Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç, saray şehrinin kalıntılarının Moğolistan'ın Arhangay eyaletindeki Hotont kasabası yakınında olabileceğini ortaya koydu.
İki akademisyenin "Bilge Kağan'ın Sarayı" başlıklı makalesi, 15 Kasım'da Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi'nde yayımlandı. Araştırmanın ayrıntıları TRT Haber'e yansıdı.
İpucu Cengiz Han'ın danışmanının oğlundan
Araştırmanın çıkış noktası, 1221-1285 yılları arasında yaşayan Kitan asıllı devlet adamı, âlim ve şair Yelü Zhu'nun "Shuangxi Zuiyin" adlı şiir derlemesi oldu. Cengiz Han'ın ünlü danışmanı Yelü Chucai'nin oğlu olan ve gençliği Kara Korum çevresinde geçen Yelü Zhu, Kara Korum'un ele geçirilişine yazdığı şiire bir açıklama notu eklemişti. Kirilen'in fark ettiği notta, Kara Korum'un Bilge Kağan'ın eski toprakları olduğu, Bilge Kağan'ın saray kentinin kalıntılarının Kara Korum'un 70 li kuzeybatısında, Köl Tigin Anıtı'nın ise bu kalıntıların 70 li kuzeydoğusunda bulunduğu yazıyordu.

Bir li yaklaşık 500 metre kabul edildiğinde tarif edilen yer, Kara Korum'un yaklaşık 35 kilometre kuzeybatısına, Köl Tigin Anıtı'nın da yaklaşık 35 kilometre güneybatısına denk geliyor. Akademisyenler bu bilgiyi uydu görüntüleriyle karşılaştırdı ve Hotont'un hemen kuzeydoğusunda uzun sur duvarlarıyla çevrili bir kale, merkezinde saray olabileceği düşünülen bir yapı ve surların dışında saray benzeri ikinci bir yapı tespit etti. Araştırmacılar kalıntıların Bilge Kağan dönemine, yani 8. yüzyıla ait olabileceğini değerlendiriyor; yapıların dönemini kesinleştirmek için ise arkeolojik kazı gerekiyor.
"Türklerde şehirleşme Uygurlarla başlamadı"
Erkoç'a göre araştırmanın en önemli sonuçlarından biri, Türklerde şehirleşmenin 744-840 yılları arasında hüküm süren Uygur Kağanlığı ile başladığı yönündeki yaygın görüşün yeniden değerlendirilmesi. Erkoç, Orhun Yazıtları'nda Togu Balık ve Amga Korgan gibi şehir ve kale adlarının geçtiğini, bunun Göktürklerin yerleşik yaşamla da ilişkili olduğunu gösterdiğini belirtiyor.

Orhun Vadisi'nde son yıllarda yapılan yüzey araştırmalarında çoğu Uygur dönemine tarihlenen yaklaşık 50 yerleşim belirlendi, ancak bunların büyük bölümünde henüz kazı yapılmadı. Erkoç, Hotont'ta yapılacak yüzey araştırmaları ve kazılarla saray şehrinin doğrulanmasının, Göktürk mirasını taşıyan bütün Türk toplulukları için ortak bir kültürel değer oluşturacağını söylüyor.
Kaynak: TRT Haber, Türkiye Gazetesi. Fotoğraflar: Türkiye Gazetesi, Wikimedia Commons.