Dünyanın uzay alanındaki en geniş uluslararası buluşmalarından biri olan 77. Uluslararası Astronotik Kongresi, 5-9 Ekim’de Antalya yakınlarındaki Belek’te yapılacak. NEST Kongre Merkezi’ndeki etkinliğe uzay ajansı yöneticileri, şirket yöneticileri, mühendisler, bilim insanları ve öğrencilerden oluşan 10 binden fazla kişinin katılması bekleniyor.
"Dünyanın Daha Fazla Uzaya İhtiyacı Var" temasıyla düzenlenecek kongre, 1950’de başlayan etkinliğin ilk kez Türkiye’ye gelmesi açısından da önem taşıyor. Kongre, Türkiye’nin Akdeniz’deki turizm merkezlerinden Antalya’nın yakınındaki Belek’te gerçekleştirilecek.
Kongrenin gündeminde dört ana başlık var
Bu yılki programda yörüngedeki silahlar, uzayda yapay zekâ veri merkezleri, giderek kalabalıklaşan yörüngeler ve Ay’a dönüş yarışı öne çıkıyor. Resmî programda Ay araştırmaları, uzay tıbbı, uzay faaliyetlerinin yönetimi ve uzay güvenliği gibi başlıklar da yer alıyor.
"Jeopolitik ve İnovasyon" başlıklı oturumda uzay çalışmalarının siyasi boyutu ele alınacak. Başka bir oturumda bölgesel kuruluşların uzay faaliyetlerini nasıl yöneteceği, bir diğerinde ise yörüngelerdeki uydu ve enkaz yoğunluğunun oluşturduğu riskler tartışılacak.
Uzayda silahlanma tartışması
ABD Hava Kuvvetleri Sekreteri Troy Meink, 14 Eylül’de ABD Uzay Kuvvetleri’nin "uzay kontrolü" amacı taşıyan yörünge silahlarına sahip olduğunu söyledi. Meink, bu sistemlerin niteliğine ilişkin ayrıntı vermedi.
ABD’nin ayrıca Başkan Donald Trump’ın desteklediği Golden Dome adlı füze savunma projesi üzerinde çalıştığı aktarıldı. Projede yörüngeye yerleştirilecek önleyicilerin bulunması planlanıyor. Yetkililer sistemin 2028 yazında faaliyete geçebileceğini belirtirken, Beyaz Saray projenin ilk maliyetini 175 milyar dolar olarak hesapladı.
Projeye yönelik eleştiriler, yörüngedeki önleyicilerin uyduları imha etmek için de kullanılabileceği ve rakip ülkeleri daha fazla uydu karşıtı silah geliştirmeye yöneltebileceği noktasında yoğunlaşıyor. Rusya ve Çin, uydu karşıtı silah sistemlerini daha önce test etti.
1967 tarihli Dış Uzay Antlaşması, nükleer silahların yörüngeye yerleştirilmesini yasaklıyor ancak konvansiyonel silahlar konusunda sınırlı hükümler içeriyor.
Yapay zekâ için yörünge arayışı
Yapay zekâ sistemlerinin yüksek enerji ihtiyacı, uzayda veri merkezi kurulması fikrini de kongrenin gündemine taşıyor. SpaceX, ocak ayında yörüngede veri merkezi olarak çalışacak 1 milyona kadar uydunun fırlatılması için ABD’li düzenleyicilerden izin istedi.
Google da Suncatcher adlı proje kapsamında yapay zekâ çiplerini uzayda test ediyor. Bu fikri destekleyenler, yörüngede sürekli güneş enerjisinden yararlanılabileceğini savunuyor. Eleştiriler ise yüksek maliyet, radyasyonun donanıma verebileceği zarar ve zaten kalabalıklaşan yörüngelere daha fazla ekipman eklenmesinin yaratacağı risklere odaklanıyor.
Uzayda meydana gelebilecek tek bir çarpışmadan yayılan enkaz, başka uyduları da tehdit edebiliyor. Kongrede Starlink gibi büyük uydu ağlarının güvenliği ve sürdürülebilirliği de ele alınacak. SpaceX’in Starlink mühendisliğinden sorumlu başkan yardımcısı ve SpaceXAI Başkanı Michael Nicolls, geniş ölçekli uydu takımyıldızlarının işletilmesine ilişkin güvenlik sorunlarını değerlendirecek.
NASA ve diğer uzay ajanslarının programı
NASA, Artemis II misyonunun sonuçlarını sunacak ve barışçıl keşif amacı taşıyan ABD öncülüğündeki Artemis Anlaşmaları hakkında basın toplantısı düzenleyecek. NASA’nın Jet Tahrik Laboratuvarı da Mars’ta güvenilir yapay zekâ konusundaki çalışmalarını aktaracak.
Bu oturumda, otonom planlama sisteminin Perseverance keşif aracının işletilmesinde nasıl kullanıldığı ve benzer teknolojilerin gelecekte Dünya dışı yaşam arayışlarına nasıl katkı sağlayabileceği incelenecek.
6 Ekim’de yapılacak Küresel Uzay Liderleri Zirvesi’ne 40’tan fazla ülkeden uzay ajansı ve kurum yöneticileri katılacak. NASA heyetine Başkan Yardımcısı Matt Anderson liderlik edecek. Avrupa Uzay Ajansı Genel Direktörü Josef Aschbacher, Hindistan Uzay Araştırma Kuruluşu Başkanı V. Narayanan, Çin Ulusal Uzay İdaresi Başmühendisi Li Guoping, Japonya Uzay Araştırma Ajansı Başkanı Hiroshi Yamakawa ve Kanada Uzay Ajansı Başkan Vekili Jean-Claude Piedboeuf da zirvede yer alacak.
Birleşik Arap Emirlikleri, Brezilya, İspanya, Birleşik Krallık, Fransa, Almanya, Güney Kore, Pakistan, Güney Afrika ve Polonya’dan uzay yetkilileri de zirvenin katılımcıları arasında bulunacak. Birleşmiş Milletler Dış Uzay İşleri Ofisi Direktörü Aarti Holla-Maini’nin yanı sıra 25’ten fazla astronot, bakan ve havacılık-uzay sektörü yöneticisi kongreye katılacak.
Kongrenin yapısı ve Türkiye’deki organizasyon
Uluslararası Astronotik Kongresi, ülkeler arasındaki uzay kuruluşlarını bir araya getirmek amacıyla 1951’de kurulan kâr amacı gütmeyen Uluslararası Astronotik Federasyonu tarafından her yıl düzenleniyor. İlk kongre, uzay uçuşlarının henüz büyük ölçüde fikir aşamasında olduğu 1950’de Paris’te yapıldı.
Etkinlik bugün bilimsel toplantı, ticaret fuarı ve diplomatik zirvenin birleşimi niteliğini taşıyor. Araştırmacılar teknik bildiriler sunarken şirketler roket ve uydularını sergiliyor, farklı uzay güçlerinin yöneticileri aynı platformda görüşlerini paylaşıyor.
Kongre, geçmişte önemli duyurulara da ev sahipliği yaptı. SpaceX’in kurucusu Elon Musk, 2016’da Meksika’nın Guadalajara kentindeki kongrede insanları Mars’a taşıyacak büyük bir roket planını açıkladı. Avustralya ise 2017’de Adelaide’de düzenlenen kongrede ulusal uzay ajansı kuracağını duyurdu.
Bu yılki etkinlik, Türkiye Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda, Türkiye Uzay Ajansı ev sahipliğinde ve savunma-havacılık sanayisi kümelenmesi SAHA İstanbul’un ortak ev sahipliğinde gerçekleştirilecek.
