Türkiye-Ermenistan normalleşme sürecinde dikkat çekici bir gelişme yaşandı. Ermenistan hükümeti, önümüzdeki beş yılı kapsayan 2026–2031 hükümet programında Türkiye ile diplomatik ilişkilerin kurulması ve iki ülke arasındaki kara sınırının açılmasını dış politika hedefleri arasına aldı.
Başbakan Nikol Paşinyan hükümetinin açıkladığı programda, Erivan'ın önümüzdeki beş yıllık dönemde Türkiye ile normalleşme sürecini ileri taşımayı hedeflediği belirtiliyor.
Program yalnızca diplomatik ilişkilerin kurulmasını değil, iki ülke arasındaki fiziksel ve ekonomik bağlantıların yeniden oluşturulmasını da kapsıyor.
Türkiye sınırında en az iki modern geçiş noktası hedefi
Programın en dikkat çekici maddelerinden biri Türkiye-Ermenistan kara sınırıyla ilgili.
Ermenistan hükümeti, kara sınırının açılmasının yanı sıra Türkiye sınırında en az iki modern ve tam donanımlı sınır geçiş noktasının faaliyete geçirilmesini hedefliyor.
Programda hangi iki geçiş noktasının kullanılacağı ve bunların kesin olarak ne zaman açılacağı belirtilmedi.
Ancak Türkiye sınırındaki Margara sınır kapısının Ermenistan tarafında daha önce yenilendiği ve faaliyete hazır hale getirildiği biliniyor.
Ulaşım, enerji ve dijital bağlantılar yeniden kurulacak
Erivan'ın beş yıllık planı sınır kapılarının açılmasıyla sınırlı değil.
Programda Türkiye ile bağlantılı ulaşım, enerji ve dijital altyapının yeniden kurulması ve genişletilmesi de hedefleniyor.
Ermenistan hükümeti ayrıca bölgesel enerji sistemlerine ve pazarlara daha fazla entegre olmayı amaçlıyor. Türkiye ve Azerbaycan ile enerji bağlantılarının kurulması veya genişletilmesi de hükümetin enerji politikası içerisinde yer alıyor.
Bu adımların hayata geçirilmesi halinde Türkiye-Ermenistan normalleşmesinin yalnızca diplomatik değil, ticari ve ekonomik bir boyut kazanması bekleniyor.
Türkiye doğrudan ticaret için hazırlıkları tamamladı
Ermenistan'ın yeni programı, Türkiye tarafından son aylarda atılan adımlarla da örtüşüyor.
Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, 13 Mayıs 2026'da yaptığı açıklamada Ermenistan ile doğrudan ticaretin başlatılmasına yönelik bürokratik hazırlıkların 11 Mayıs itibarıyla tamamlandığını duyurmuştu.
Bakanlık aynı açıklamada, Türkiye-Ermenistan ortak sınırının açılmasına yönelik gerekli teknik ve bürokratik çalışmaların sürdüğünü belirtmişti.
Yeni düzenlemeyle birlikte daha önce üçüncü ülkeler üzerinden gerçekleştirilen ticarette malların nihai varış veya çıkış noktasının Türkiye veya Ermenistan olarak gösterilebilmesinin önü açıldı.
Normalleşme süreci 2022'den beri devam ediyor
Türkiye ile Ermenistan arasındaki mevcut normalleşme süreci 2022 yılında başladı.
İki ülke bu süreç için özel temsilciler görevlendirirken, taraflar arasında çeşitli görüşmeler gerçekleştirildi.
Süreç kapsamında daha önce üçüncü ülke vatandaşlarının kara sınırından geçişine ve iki ülke arasında doğrudan hava kargo taşımacılığına yönelik adımlar üzerinde anlaşmaya varılmıştı.
Ancak Türkiye-Ermenistan kara sınırı henüz genel geçişlere açılmış değil.
Ermenistan'ın yeni hükümet programıyla birlikte sınırın açılması artık yalnızca diplomatik görüşmelerde ele alınan bir konu olmaktan çıkarak Erivan yönetiminin 2031'e kadar gerçekleştirmeyi hedeflediği resmi hükümet politikalarından biri haline geldi.
Azerbaycan ile barış da programın merkezinde
Ermenistan'ın Türkiye politikasındaki değişim, Azerbaycan ile yürütülen normalleşme ve barış sürecinden bağımsız değil.
2026–2031 programında Azerbaycan ile tesis edilen barışın daha ileri düzeyde kurumsallaştırılması, sınır belirleme çalışmalarının sürdürülmesi ve barış ile devletler arası ilişkileri düzenleyen anlaşmaların tamamlanması da temel dış politika hedefleri arasında bulunuyor.
Erivan ayrıca Azerbaycan ile sivil toplum ve iş dünyası arasındaki temasların artırılmasını ve ikili ticaret ilişkilerinin geliştirilmesini hedefliyor.
Paşinyan hükümeti Türkiye, Azerbaycan, Gürcistan ve İran ile ilişkilerin geliştirilmesini ülkenin uzun vadeli güvenlik ve ekonomik politikalarının önemli parçalarından biri olarak konumlandırıyor.
Ankara-Erivan hattında kritik beş yıl
Ermenistan'ın Türkiye ile diplomatik ilişkilerin kurulmasını, sınırın açılmasını ve en az iki modern sınır kapısının faaliyete geçirilmesini beş yıllık hükümet programına dahil etmesi, normalleşme sürecinin geleceği açısından önemli bir siyasi taahhüt niteliği taşıyor.
Bununla birlikte programdaki hedefler sınırın hemen açılacağı anlamına gelmiyor. Kesin bir açılış tarihi açıklanmış değil ve sürecin hayata geçirilmesi için iki tarafın siyasi kararlarının yanı sıra devam eden teknik çalışmaların da tamamlanması gerekiyor.
Ancak Türkiye'nin doğrudan ticarete ilişkin bürokratik hazırlıkları tamamlamış olması ve Ermenistan'ın sınırın açılmasını 2026–2031 döneminin resmi hedefleri arasına yerleştirmesi, Ankara-Erivan normalleşmesinde önümüzdeki dönemin sınır geçişleri, ticaret ve diplomatik ilişkiler açısından kritik olacağını gösteriyor.
