İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, 2026 Nobel Fizik Ödülü'nü Belçika doğumlu ABD'li parçacık fizikçisi Francis Halzen'e verdi. Stockholm'de açıklanan karara göre Halzen, "IceCube Nötrino Gözlemevi'ne yaptığı belirleyici katkılar ve astrofiziksel kökenli yüksek enerjili nötrinoların keşfi" nedeniyle ödüle layık görüldü.
82 yaşındaki Halzen, 1972'den bu yana ABD'deki Wisconsin-Madison Üniversitesi'nde görev yapıyor ve IceCube Nötrino Gözlemevi'nin baş araştırmacısı olarak projeye liderlik ediyor. Ödülün tamamı Halzen'e verildi; ödülün parasal değeri 12 milyon İsveç kronu (yaklaşık 1,2 milyon dolar).
Antarktika buzunu dev bir teleskopa çevirdi
Güney Kutbu'ndaki Amundsen-Scott istasyonunda kurulan IceCube, Antarktika buzulunun bir kilometreküplük bölümünü dünyanın en büyük nötrino teleskobuna dönüştürüyor. Buzun yaklaşık 2,5 kilometre derinliğine kadar yerleştirilen 5 bin 160 civarında optik sensör, nötrinoların buzdaki atomlarla nadiren etkileşime girdiğinde ortaya çıkan zayıf ışık izlerini yakalıyor. Gözlemevinin inşaatına 2005'te başlandı, tesis 2010'da tam kapasiteyle çalışmaya başladı.
Neredeyse kütlesiz ve elektrik yükü taşımayan nötrinolar, gezegenler ve yıldızlar dahil maddenin içinden neredeyse hiç etkilenmeden geçebildikleri için "hayalet parçacıklar" olarak da anılıyor. IceCube, 2013'te Güneş Sistemi'nin ve Samanyolu'nun ötesinden gelen yüksek enerjili nötrinoları ilk kez tespit etti. Sonraki yıllarda yapılan gözlemler, bu kozmik parçacıkların kaynakları arasında aktif galaksi çekirdeklerinin ve süper kütleli kara deliklerin bulunduğunu ortaya koydu.
"Yeni bir tür astronominin yolunu açtı"
Nobel Fizik Komitesi Başkanı Mark Pearce, "Francis Halzen, bize harika bir araç kazandıran uluslararası bir araştırmacı ve mühendis ekibine liderlik etti. Azmi ve bilimsel vizyonu, yeni bir tür astronominin yolunu açtı." dedi. Halzen'e açıklamanın ardından hemen ulaşılamadı.
23 Mart 1944'te Belçika'nın Tienen kentinde doğan Halzen, doktorasını 1969'da KU Leuven'de tamamladı. Halzen daha önce Balzan Ödülü (2015), Bruno Pontecorvo Ödülü (2018) ve Yodh Ödülü'ne (2019) layık görülmüş, 2024'te ABD Ulusal Bilimler Akademisi üyeliğine seçilmişti.
2026 Nobel ödülleri dün Fizyoloji veya Tıp Ödülü'yle açıklanmaya başlamıştı. Kimya Ödülü yarın, Barış Ödülü ise 9 Ekim'de açıklanacak. Ödüller, Alfred Nobel'in ölüm yıl dönümü olan 10 Aralık'ta düzenlenecek törenle sahiplerine verilecek.