Rus yapımı çocuk dizisi Maşa ile Koca Ayı (Masha and the Bear), Britanya'da siyasi tartışmaların odağı haline geldi. Milletvekilleri, dizinin dijital platformlarda yayınının gözden geçirilmesini isterken, yapımcı şirket Animaccord eserin tamamen eğlence amaçlı olduğunu ve hiçbir siyasi mesaj taşımadığını duyurdu.
Milletvekilleri, Maşa ile Koca Ayı'nın Rusya'nın yumuşak güç araçlarından biri olduğunu ve çocuklara olumlu bir Rusya imajı çizdiğini öne sürüyor. Gerekçe olarak dizinin bazı bölümlerinde ana karakterin Sovyet tarzı askeri şapka ve kostümler giymesi ile eserin dünya çapında geniş kitlelere ulaşması gösteriliyor.
Çizgi filmler hiç masum oldu mu?
Uzmanlara göre animasyonlar uzun süredir yalnızca çocuk eğlencesi olarak görülmüyor; ülkelerin imajını şekillendiren, değer ve kültür aktaran birer yumuşak güç unsuru sayılıyor. Özellikle Rusya-Ukrayna savaşının ardından Batı'da Rus kültür ürünlerine yönelik hassasiyet artarken, doğrudan siyasi mesaj içermeyen yapımlar dahi sorgulanır hale geldi.
İkinci Dünya Savaşı'nda propaganda cephesi
Çizgi film ile siyaset arasındaki ilişki yeni değil. İkinci Dünya Savaşı sırasında hükümetler, animasyonun resmi söylemlerden daha etkili bir şekilde kitlelere ulaştığını fark etti. ABD'de Disney, Adolf Hitler ve Nazi rejimiyle alay eden "Führer'in Yüzü" (Der Fuehrer's Face) ile Nazi eğitim sistemini eleştiren "Ölüm İçin Eğitim" (Education for Death) gibi filmler üretti. Japonya ise "Momotaro: Kutsal Denizciler" (Momotaro: Sacred Sailors) adlı animasyonla çocukları orduya ve imparatora destek vermeye yönlendirdi.
Soğuk Savaş ve çizgi film cephesi
Savaş sonrasında çizgi filmler, ABD ile Sovyetler Birliği arasındaki ideolojik rekabetin bir parçası haline geldi. CIA'in 1990'larda gizliliği kaldırılan belgelerine göre, George Orwell'in ünlü romanından uyarlanan "Hayvan Çiftliği" (Animal Farm) adlı animasyon 1954'te gizlice CIA tarafından finanse edildi ve romanın karamsar sonu daha iyimser bir finalle değiştirildi. Film, hayvanların yeniden ayaklanmasıyla sona ererken, bu değişikliğin amacı komünist rejimlere karşı direnişi teşvik etmekti.
Sovyetler Birliği ise en büyük animasyon stüdyosu Soyuzmultfilm aracılığıyla kolektif çalışma, devlete bağlılık ve bireysellik yerine iş birliğini yücelten onlarca film üretti. Bu yapımlar çoğu zaman doğrudan Batı karşıtı olmasa da ideal Sovyet vatandaşı modelini çizerek sosyalist değerleri aşılamayı hedefliyordu.
Savaş meydanlarından fikir savaşlarına
Günümüzde ise çizgi filmler, yapımcılarının hiçbir ideolojik amaç gütmediği eserlerde dahi politik okumalara konu olabiliyor. Disney'in "Zootopia" (Hayvanlar Şehri) filmi birçok izleyici tarafından kurumsal ırkçılık ve ayrımcılığa dair bir metafor olarak yorumlanırken, 1990'ların kült yapımı "Captain Planet ve Gezegen Savaşçıları" bazı muhafazakar çevrelerce kapitalizm karşıtı çevreci propaganda yapmakla suçlanmıştı.
Britanya'da alevlenen Maşa ile Koca Ayı tartışması da bu dönüşümün son halkası olarak görülüyor. Uzmanlar, bir zamanlar devletlerin doğrudan propaganda aracı olan çizgi filmlerin bugün jeopolitik ve kültürel çatışmaların merceğinden geçirilerek yapımcıların öngörmediği anlamlar kazanabildiğine dikkat çekiyor.
