ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) zirvesi kapsamında Manila'da bir araya geldi. Görüşmenin resmi gündemi Ukrayna savaşı olsa da, toplantı Rusya'nın İran'ın Orta Doğu'daki ABD askeri hedeflerine yönelik saldırılarında daha aktif rol oynadığına dair yeni raporların gölgesinde gerçekleşti.
İran'ın CIA tesislerini hedef aldığına ilişkin haberler, ABD ve İsrail'in İran'a karşı başlattığı savaşın ilk günlerinde ortaya çıktı. Washington Post, 3 Mart'ta iki kaynağa dayandırdığı haberinde, Riyad'daki ABD Büyükelçiliği'nde bulunan bir CIA istasyonunun vurulduğunu bildirdi. CNN ise 6 Mart'ta ABD istihbarat kaynaklarına dayanarak Moskova'nın Tahran'a Körfez'deki ABD personeli ve uçaklarının yerini tespit etmede yardım ettiğini öne sürdü.
Reuters haber ajansı da Çarşamba günü yayımladığı haberde, İran'ın Suudi Arabistan'daki ABD Büyükelçiliği'nde bulunan CIA tesislerine düzenlediği drone saldırılarının ardından ABD istihbaratının olası Rus müdahalesini araştırmaya başladığını duyurdu. Haberde, saldırıların etkinliği ve hassasiyetinin olası bir dış desteğe işaret edebileceği belirtildi.
Uzman: "Rusya'nın rolü gerçekçi bir teori"
Paris'teki Sciences Po Üniversitesi Uluslararası Araştırmalar Merkezi'nde yardımcı doçent olan Nicole Grajewski, Al Jazeera'ye yaptığı açıklamada, Rusya'nın İran'ın hedef belirleme sürecine dahil olduğu teorisinin "gerçekçi" olduğunu söyledi. Grajewski, "İran'ın gerçekleştirdiği saldırıların çoğu daha önce yaptıklarından çok daha gelişmişti. Bu nedenle böyle bir destekten şüpheleniliyordu" dedi.
Grajewski, İran'ın Rusya'nın aksine gelişmiş uzay tabanlı keşif kabiliyetine sahip olmadığını vurgulayarak, "İran'ın temel ihtiyaçlar için yeterli askeri uydusu yok... Ruslarla bir tür anlaşma yapmış olmaları muhtemel görünüyor" diye konuştu. Ancak İran'ın bölgede kendi insan istihbarat ağlarına da sahip olduğunu ve bunların çoğu zaman göz ardı edildiğini ekledi.
Moskova-Tahran hattında derinleşen bağlar
Savaşlar ve yaptırımlar ortasında Moskova ile Tahran arasındaki askeri ilişkiler giderek derinleşiyor. Grajewski, iki ülke arasındaki ilişkinin bir ittifaktan ziyade Batı'ya karşı bir "çıkar evliliği" olduğu yönündeki görüşlere katılmadığını belirterek, "Her ikisi de kendilerini küresel sahnede benzer tehditlerle karşı karşıya olan aktörler olarak görüyor ve işbirlikleri Ukrayna savaşından bu yana, özellikle de son dönemde yoğunlaştı" dedi.
Rusya'nın Şubat 2022'de Ukrayna'yı işgal etmesinin ardından İran, Moskova'ya kritik silahlar, özellikle Şahid drone'ları ve Fateh-110 balistik füzeleri sağlayarak iki tarafı askeri olarak yakınlaştırdı. Geçen yıl imzalanan 20 yıllık Kapsamlı Stratejik Ortaklık Anlaşması da savunma işbirliğini artırma sözü verdi. Ancak Moscow Times'ın haberine göre, Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Andrey Rudenko, anlaşmanın "İran ile askeri bir ittifak veya karşılıklı askeri yardım anlamına gelmediğini" söyledi.
Rusya'nın ayrıca İran'ın Şahid-136 drone'larının isabet oranını artırmak için Kometa-M anti-parazit navigasyon sistemi sağladığı iddia edildi. Mart ayında İran'ın Kıbrıs'taki İngiliz Kraliyet Hava Kuvvetleri üssüne düzenlediği başarısız saldırının enkazında bu Rus sistemine rastlandığı bildirildi. Rusya ise Wall Street Journal'ın bu yöndeki haberini "yalan haber" olarak nitelendirerek reddetti.
ABD-İran saldırıları tırmanıyor
ABD ve İran arasındaki karşılıklı saldırılar son günlerde yoğunlaştı. ABD'nin İran'a yönelik hava saldırıları 12. Gecesine girerken, Perşembe sabahı Irak sınırındaki Şalamçe geçiş noktasına düzenlenen saldırıda en az iki kişi hayatını kaybetti. İran da son günlerde çok sayıda Körfez ülkesine ve Ürdün'e misilleme saldırıları düzenledi.
Grajewski, son tahlilde İran'ın kendi taktiklerinin savaşın seyri üzerinde Rus istihbarat desteğinden daha belirleyici olduğunu söyledi. "Rus müdahalesi İran için temel bir dönüm noktası değil. İran zaten bu kabiliyetlere sahipti; kapsamlı bir drone gücü ve füze kuvveti geliştirmişti" diyen Grajewski, "Bu desteğin yaptığı şey İran'a bir avantaj sağlamak ve onu geliştirmek oldu" ifadelerini kullandı.
