NATO'nun 32 üye ülkesinin liderleri, savunma harcamalarının artırılması ve Ukrayna'ya desteğin gündemde olduğu Ankara zirvesi için bugün bir araya geldi.
Zirveye ev sahipliği yapan Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın yanı sıra ABD Başkanı Donald Trump ve diğer liderler katılıyor. İki gün sürecek zirvede, üye olmayan ülkelerden Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ve Güney Kore Devlet Başkanı Lee Jae-myung da yer alıyor. Ayrıca Avustralya, Japonya ve Yeni Zelanda savunma veya dışişleri bakanlarını gönderirken, İran'a yönelik ABD-İsrail savaşından etkilenen Körfez ülkeleri Bahreyn, Kuveyt, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri de temsil ediliyor. Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed el-Şara zirveye katılmasa da Trump ile Ankara'da ikili bir görüşme gerçekleştirecek.
Trump'un NATO'dan Talepleri
Trump, geçen yıl Lahey'deki zirvede üye ülkelerin savunma harcamalarını 2035'e kadar GSYİH'nın yüzde 5'ine çıkarma hedefini benimsemesinin ardından, bu yıl da müttefikler üzerindeki baskısını sürdürüyor. Hedefin 3,5 puanı askeri harcamalara, 1,5 puanı güvenlikle ilgili ihtiyaçlara ayrılacak.
Alman Marshall Fonu'nun Türkiye bölge direktörü Özgür Ünlühisarcıklı, NATO'nun bu yıl geçen yılki vaatlerini uygulamaya odaklanacağını belirterek, "NATO müttefikleri geçen yıl Lahey'de savunma harcamalarını yüzde 5'e çıkarmaya karar verdi ve Avrupalı müttefikler savunma sanayilerini güçlendirmek için harekete geçti" dedi. Bu yıl Ankara'da tartışmanın harcamaların kabiliyete nasıl dönüştürüleceği üzerine olacağını söyleyen Ünlühisarcıklı, "Bu nedenle ittifak geçen yıla göre daha güçlü" diye ekledi.
Ancak Küresel Politika Enstitüsü Başkanı Paolo von Schirach, artan harcamalardan elde edilecek kabiliyet kazanımlarının yıllar alacağını belirterek, "Daha fazla sipariş daha fazla askeri teçhizat anlamına gelir, ancak bu ancak zamanla gerçekleşir. Çok harcayıp çok az şey elde edebilirsiniz" yorumunu yaptı.
Ukrayna'nın Zirveden Beklentileri
NATO üyesi olmayan Ukrayna'nın Devlet Başkanı Zelenski, Çarşamba günü Trump ile ikili bir görüşme yapacak. Zelenski, yoğunlaşan Rus saldırıları karşısında ilave Patriot hava savunma sistemleri talep etmeyi planlıyor. Pazartesi sabahı başkent Kiev'e düzenlenen bir insansız hava aracı saldırısı en az 11 kişinin ölümüne yol açtı.
Kraliyet Birleşik Hizmetler Enstitüsü'nde kıdemli araştırma görevlisi Jack Watling, Ukrayna'nın müttefiklerden "bu desteğin sürdürüleceği" sinyalini vermesini beklediğini söyledi. Watling, amacın "Rusya'ya önümüzdeki 12-24 ay içinde Ukrayna'nın savunma kapasitesinde hiçbir azalma olmayacağını göstermek" olduğunu belirtti.
Watling, "Ukrayna'ya sağlanan önleyici füze sayısı ile Rusya'nın balistik füzelerle verebileceği hasar arasında doğrudan bir ilişki var" dedi.
Avrupa'nın Çözmeye Çalıştığı Konular
Avrupalı ülkelerin zirvede açıklaması beklenen milyarlarca dolarlık sözleşmeler, bazı analistler tarafından Trump yönetimini yatıştırma çabası olarak görülüyor.
Avrupa ülkelerinin İran'a yönelik savaşa katılmaması üzerine Trump, onların parasını değil "sadakatini" istediğini söylemişti. Ayrıca zirveye Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliği yapması olmasaydı katılmayabileceğini de sözlerine eklemişti. Türkiye ise son yıllarda yalnızca savunma harcamalarını artırmakla kalmadı, aynı zamanda NATO'nun en büyük askeri ihracatçılarından biri haline geldi.
Savunma harcamaları konusundaki tansiyon ise yüksek. Zirvenin arifesinde Trump, Almanya'nın savunma harcamalarını "gülünç" olarak nitelendirdi. Başbakan Friedrich Merz ise ülkesinin bütçesini savunarak, "Bu, savunma kabiliyetlerimizi güçlendirmek için şimdiye kadar yaptığımız en büyük çabadır" dedi.
ABD'nin Çekilme Adımları
ABD, söylemin ötesine geçerek NATO ülkelerindeki savaş uçakları, destroyerler ve denizaltılarının kademeli olarak geri çekileceğini duyurdu. Watling, "Avrupa'daki daha az ABD piyadesi mesajlaşma açısından etkili olur ama pek bir şey ifade etmez" derken, "ABD hava gücünün çekilmesinin daha somut bir etkisi vardır" yorumunu yaptı.
Analiz: Siyasi Bir Zirve
Analistlere göre, ittifakın bu söylem ve çekilmeler ortasında birlik görüntüsü verip veremeyeceği kilit bir soru.
Küresel Politika Enstitüsü'nden von Schirach, "Bu zirvenin temel değeri siyasidir; altta yatan anlaşmazlıklar ve şüpheler ortadan kalkmamış olsa da müttefiklerin hala konuştuğunu, hala toplandığını ve hala birlik görüntüsü vermeye çalıştığını gösteriyor" dedi. "Ankara, sahadaki somut ve acil değişikliklerden çok güvence ve işaret verme zirvesidir. "
