BM İnsan Hakları Ofisi, işgal altındaki Filistin topraklarında bulunan İsrail yerleşimlerindeki faaliyetlere dahil olan işletmelerin yer aldığı veri tabanını güncelledi. Veri tabanı, BM İnsan Hakları Konseyinin yetkilendirmesiyle oluşturuldu ve ilk kez 2020’de yayımlandı.
Liste 2023 ve 2025’te güncellendi. Son raporda tarım, ulaşım, depolama, atık yönetimi, enerji, gıda ve konaklama sektörlerindeki faaliyetlere odaklanıldı ve 11 ülkeden toplam 214 şirket yer aldı.
596 işletme hakkında bildirim alındı
BM İnsan Hakları Ofisi, 2024’te yapılan kamuya açık görüş çağrısının ardından 596 işletmeyle ilgili bildirim aldı. Ofis, önceki raporda ve mevcut kaynaklarda daha önce listelenen şirketler de dahil olmak üzere 215 işletmeyi inceledi.
Geriye kalan 381 şirketten 126’sı son güncelleme kapsamında değerlendirildi. Zamanında incelenemeyen işletmelerle ilgili çalışmaların sürdüğü bildirildi.
İncelenen 126 işletmeden 61’i listeye eklendi. Daha önce listede bulunan 5 şirketin artık belirtilen faaliyetlerde yer almadığı tespit edilerek bu şirketler listeden çıkarıldı.
Şirketlerin insan hakları üzerindeki etkileri sınıflandırıldı
Bu yılki güncellemede, BM’nin İş Dünyası ve İnsan Hakları Rehber İlkeleri temel alınarak şirketlerin insan hakları üzerindeki olumsuz etkilere dahil olma biçimlerine ilişkin bilgilere de yer verildi.
Raporda bu dahliyet üç düzeyde sınıflandırıldı. En ağır düzey olan "neden olma", bir şirketin faaliyetlerinin insanların bir insan hakkından yararlanma imkanını etkilemeye tek başına yeterli olduğu durumları ifade ediyor. "Katkıda bulunma" düzeyi, şirket faaliyetlerinin başka bir aktörün faaliyetleriyle birleşerek insan hakkından yararlanmayı etkilemesini kapsıyor. "Doğrudan bağlantı" ise şirketin faaliyetleri, ürünleri veya hizmetleri ile insan hakları üzerindeki olumsuz etkiler arasında doğrudan ilişki bulunması anlamına geliyor.
Listede uluslararası şirketler de bulunuyor
Listede İsrailli firmaların yanı sıra farklı ülkelerden uluslararası şirketler de yer aldı. ABD’den Airbnb Inc., Booking Holdings Inc., Expedia Group Inc., Friends of Ir David, Hayovel Inc., Motorola Solutions, Inc., Re/Max Holdings, Inc. Ve TripAdvisor, Inc. Listede bulunan şirketler arasında sıralandı.
Güney Afrika’dan Absoluteskin Cosmetics (Pty) Ltd., Hollanda’dan Booking. Com B. V., Lüksemburg’dan Altice International Ltd., İspanya’dan Construcciones y Auxiliar de Ferrocarriles S. A. (CAF), Ingenieria y Economia del Transporte S. M. E. M. P, S. A. (Ineco) ve Salvat Logistica S. A. De listede yer aldı.
Fransa’dan Egis ve Egis Rail, Çin’den Fosun International Ltd., İngiltere’den Greenkote P. L. C. Ve J. C. Bamford Excavators Ltd., Almanya’dan Heidelberg Materials AG ile Meksika’dan Orbia Advance Corp Sab de CV de güncellenen listede bulunan şirketler arasında gösterildi.
Şirketlere ve devletlere çağrı
Raporda şirketlere, yaygın olarak kabul gören uluslararası standartlar çerçevesinde insan haklarına saygı gösterme sorumluluklarını yerine getirmeleri çağrısı yapıldı. Şirketlerden, listelenen faaliyetlere dahil oldukları durumlarda ortaya çıkan olumsuz insan hakları etkilerini gidermek için uygun adımları atmaları istendi.
Devletlere ise kendi topraklarında veya yargı yetkileri dahilindeki faaliyetlerle bağlantılı insan hakları ihlallerinde mağdurların uluslararası hukuka uygun ve etkili çözüm yollarına erişebilmesini sağlayacak adımları atma çağrısında bulunuldu.
BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, raporun şirketlere insan hakları konusunda sorumlulukları bulunduğunu hatırlattığını söyledi. Türk, şirketlerden insan hakları ihlallerine veya suistimallerine karışmamalarını sağlamak için gerekli özeni göstermelerinin beklendiğini belirtti.