Polonya'da 1941 Yahudi katliamı anıldı, aşırı sağcılar protesto düzenledi

Polonya'da, 1941'de yaklaşık 300 Yahudi'nin köylüler tarafından bir ahırda yakılarak öldürüldüğü Jedwabne katliamının 85. Anma töreninin hemen yanında aşırı sağcı gruplar, Polonyalıların sorumluluğunu reddeden protesto gösterileri düzenledi.

Polonya'nın Yahudi cemaati, siyasi liderler ve sıradan vatandaşlar Cuma günü, 85 yıl önce Polonyalı komşuları tarafından öldürülen yüzlerce Yahudi'nin katledilişini andı. Anma töreninin hemen yanında ise aşırı sağcı aktivistler protesto gösterisi düzenledi.

AFP muhabirlerinin aktardığına göre, 1941 Jedwabne katliamının gerçekleştiği eski bir ahırın bulunduğu alanda yoğun polis önlemleri göze çarptı. Yerel Polonyalı çiftçiler, aralarında kadın ve çocukların da bulunduğu yaklaşık 300 Yahudi'yi bu ahıra kilitleyip ateşe vermişti.

Törenin hemen bitişiğinde, aşırı sağcı partilerin organize ettiği gösterilere ve bir Katolik ayinine yaklaşık 1000 kişi katıldı. Bu gruplar, katliamda Polonyalı köylülerin sorumluluğunu kabul etmeyi reddediyor.

Anma törenine katılan bazı kişiler, İsrail ve AB bayraklarına sarınarak 2001 yılında dikilen anıtın önünde saygı duruşunda bulundu. Polonya Hahambaşısı Michael Schudrich, dışarıda gösteriler sürerken birlik çağrısı yaptı ve katılımcıları Jedwabne'de öldürülen Yahudilerin isimlerini ve mesleklerini birlikte okumaya davet etti.

Resmi soruşturma Polonyalıları işaret ediyor

2003 yılında tamamlanan resmi bir soruşturma, katliamın Nazi Alman işgalciler tarafından değil, Jedwabneli Polonyalılar tarafından gerçekleştirildiğini teyit etti. Bu bulgu, Polonya'da uzun süredir hakim olan tarih anlatılarıyla çelişiyor ve aşırı milliyetçi gruplar soruşturmanın sonuçlarına itiraz etmeye devam ediyor.

Bu gruplar, 2001 yılında Yahudi cemaatinin talebiyle dini gerekçelerle durdurulan kurbanların mezardan çıkarılması işleminin yeniden başlatılmasını talep ediyor. Polonya bayrağı taşıyan Elzbieta Rybarska, AFP'ye yaptığı açıklamada, "Gerçeği bilmediğimiz sürece bölünmeler olacak. Eğer biri gerçeklerden korkmasaydı, mezardan çıkarma çoktan yapılırdı" dedi.

Protestoyu organize edenler arasında, lideri Grzegorz Braun olan aşırı sağcı Polonya Krallığı Konfederasyonu partisi de yer aldı. Braun, daha önce Polonya parlamentosunda bir Yahudi dini törenini yarıda kesmek için bir menora üzerine yangın söndürücü sıkarak skandala yol açmıştı.

Jedwabne'deki 40 kadar Yahudi daha, yakılan ahır dışında köylüler tarafından farklı şekillerde öldürüldü. Ayrıca İkinci Dünya Savaşı'nda Almanya'nın Polonya'yı işgali sırasında bölgede Yahudilere yönelik başka katliamlar da yaşandı.

Anma törenine AB bayrağıyla katılan 68 yaşındaki Jerzy Orlos, AFP'ye, "Ulusun bölünmüşlüğünün ne kadar korkunç olduğunu deneyimlemek için" geldiğini söyledi. Orlos, "Böyle bir tören elbette ölenleri hatırladığımızın kanıtıdır" diye ekledi.

Ulusal vicdan dersi

Törene katılmayan merkez sağcı Başbakan Donald Tusk, katliamın 85. Yıl dönümünün "ulusal vicdan hakkında bir ders" olması gerektiğini söyledi. Tusk, "Tüm Polonyalıların gurur duyduğumuz şeylerin sorumluluğunu üstlenmesini isterdim... Ama aynı zamanda bize onur vermeyen şeylerin de sorumluluğunu üstlenebilmemizi" ifadelerini kullandı.

Jedwabne Yahudilerinin tarihi, Polonyalı-Amerikalı tarihçi Jan T. Gross'un 2001'de yayımlanan "Komşular" adlı kitabında Polonyalı köylülerin rolünü vurgulamasıyla yeniden gündeme geldi. Köyün tarihine dair bu ifşaatlar ülkede şok dalgaları yarattı ve dönemin Cumhurbaşkanı Aleksander Kwasniewski'nin Yahudi cemaatinden resmen özür dilemesine yol açtı. Kwasniewski, "Bir insan, bir vatandaş ve Polonya Cumhuriyeti'nin cumhurbaşkanı olarak, kendi adıma ve vicdanları bu suçla sarsılan Polonyalılar adına onlardan af diliyorum" demişti.

Törenin ardından Hahambaşı Schudrich, katliamın tarihini çevreleyen bölücü anlatılara karşı çıktı. Çifte Polonya-ABD vatandaşı olan Schudrich, AFP'ye yaptığı açıklamada, "Bunun Polonya kimliğine bir saldırıyla ilgisi yok. Kendinize karşı dürüst olduğunuzda, geleceğe yönelik olarak çok daha dürüst olabilirsiniz" dedi.

Naziler tarafından milyonlarca Yahudi'nin soykırımının merkezi olan Polonya'da, özellikle kırsal bölgelerde binlerce Yahudi de Polonyalılar tarafından öldürüldü. Ancak Polonya'da birçok kişi Yahudileri kurtarmak için hayatını riske attı. 7 binden fazla Polonyalı, İsrail tarafından "Uluslararası Dürüstler" olarak tanındı; bu sayı diğer tüm uluslardan daha fazla.

Polonya'da 1941 Yahudi katliamı anıldı, aşırı sağcılar protesto düzenledi