Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev'in, Rusya'nın Türk Devletleri Teşkilatı'na (TDT) gözlemci olarak katılması yönündeki önerisine Ankara'dan ilk değerlendirme geldi. AK Parti Genel Başkan Yardımcısı ve Türk Devletleriyle İlişkiler Başkanı Kürşad Zorlu, Anadolu Ajansı'na yaptığı açıklamada konuyu "çok hassas ve önemli bir konu" olarak nitelendirdi ve teşkilatın gözlemci üyelik için açık bir dil kriteri bulunduğunu hatırlattı. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov da daha önce Rusya'nın TDT'ye katılımının "doğal ve yerinde" olacağını söylemişti.
Zorlu'nun aktardığına göre 2021'deki İstanbul Zirvesi'nde kabul edilen düzenleme uyarınca gözlemci üyelik, "yalnızca Türk dillerinden veya akraba dillerden birini" devlet dili ya da resmi dil olarak, bölgesel düzeyde değil "tüm ülke sathında resmi yazışma dili olarak kabul etmiş devletlere" açık. Rusya'da Tatarca, Başkurtça ya da Yakutça gibi diller yalnızca ilgili cumhuriyetlerde resmi statüye sahip olduğundan, mevcut kurallar çerçevesinde Rusya'nın bu şartı karşılaması mümkün görünmüyor.
Üçüncü ülkeler için "TDT Plus" modeli
Gözlemci kategorisinin dışında kalan ülkelerle esnek iş birliği için ayrı bir mekanizma bulunduğunu belirten Zorlu, "Bununla ilgili geçtiğimiz sene TDT Plus işbirliği modeli benimsenmiştir" dedi. Bu modelde üçüncü bir ülkeyle üst düzey toplantı yapılabilmesi için tüm üye devletlerin ortak onayı gerekiyor. Zorlu, Rusya'dan resmi bir talep gelmesi halinde bunun teşkilatın stratejik hedefleri ve Türk dünyasının ortak çıkarları gözetilerek tüm üyelerin onayıyla "mutlaka uygun şekilde değerlendirileceğini" vurguladı.
"TÜRKSOY'daki donmuş durumu yeniden değerlendirelim"
Zorlu, Rusya ile Türk dünyası arasındaki kültürel bağ için asıl adresin 1993'te kurulan Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı (TÜRKSOY) olduğuna dikkat çekti. Rusya Federasyonu'na bağlı Altay, Tuva, Çuvaşistan, Başkurdistan, Yakutistan (Saha) ve Tataristan cumhuriyetleri TÜRKSOY'da gözlemci statüsünde bulunuyor. Ancak Zorlu'ya göre Rusya'nın 2015'te aldığı kararla "söz konusu cumhuriyetlerin TÜRKSOY'la olan işbirlikleri fiili olarak dondurulmuştur" ve o tarihten bu yana ortak toplantı ya da etkinlik yapılamıyor.
Zorlu, Rusya'nın TDT'ye ilgisinin bu kültürel iş birliğinin yeniden başlatılması için bir fırsat olabileceğini ima ederek "Gelin TÜRKSOY'daki bu donmuş durumu yeniden değerlendirelim" çağrısında bulundu. Tartışma, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliğinde Ankara'da düzenlenen ve 163 maddelik Ankara Bildirgesi'nin kabul edildiği TDT'nin 13. Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi'nin ardından gündeme geldi.
Fotoğraflar: AA, sosyal medya
