Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Ukrayna'nın enerji altyapısına yönelik saldırılarının yol açtığı akaryakıt sıkıntısını nadir bir itirafla kabul etti. Pazar günü üst düzey yetkililere hitaben yaptığı konuşmada Putin, "Ne yazık ki benzin istasyonlarında hâlâ kuyruklar var" diyerek durumun vehametini ortaya koydu.
Ukrayna son aylarda Rus enerji tesislerine yönelik saldırılarını yoğunlaştırdı. Bu saldırılar, Rusya'nın ham petrol ve rafine ürün satışlarını – savaşın ana finansman kaynağını – hedef alıyor.
Saldırıların hedefindeki tesisler
Ülkenin dördüncü büyük petrol rafinerisi ve ikinci büyük benzin üreticisi Norsi, geçen hafta bir Ukrayna insansız hava aracı saldırısının ardından faaliyetlerini durdurdu. Moskova'nın 450 kilometre doğusundaki Kstovo kenti yakınlarındaki tesis, Rusya'nın iç pazarı için kritik önem taşıyor.
Ukrayna ordusu ayrıca yılda 45 milyar metreküp doğal gaz işleme kapasitesine sahip Orenburg gaz işleme tesisini vurdu. Cephe hattının 1200 kilometre gerisinde, güney Urallar'da yer alan tesis, Rusya'nın enerji ihracatı açısından stratejik öneme sahip.
Geçen hafta Kırım'ın Kerç kentindeki iki petrol tesisi ve cepheye yakıt taşıyan Kavkaz limanı da uzun menzilli insansız hava araçlarıyla hedef alındı. Ayrıca Slavyansk ve Yaroslavl rafinerileri de saldırıya uğradı. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, bu saldırıların "Rus savaş makinesine hizmet eden kaynakların azalması" anlamına geldiğini belirtti.
Uzmanlar: "Rafinerilerin kalbine saldırılıyor"
Norveç Uluslararası İlişkiler Enstitüsü (NUPI) Enerji Araştırmaları Merkezi Başkanı Indra Overland, Al Jazeera'ye yaptığı açıklamada, Ukrayna'nın özellikle rafinerilerin akışkan katalitik parçalama ünitelerini hedef aldığını söyledi. "Bunlar rafinerilerin kalbi ve değiştirilmeleri zor, pahalı ve zaman alıcı" dedi.
Overland, Rusya'nın bu üniteleri iskele ve ağlarla korumaya çalıştığını ancak Ukrayna'nın en güçlü yerli silahlarından FP-5'e karşı etkisiz kaldığını belirtti. 3 bin kilometre menzilli ve bir tondan fazla savaş başlığı taşıyabilen FP-5, Ukrayna savunma üreticisi Fire Point tarafından geliştirildi.
Finlandiya Uluslararası İlişkiler Enstitüsü (FIIA) kıdemli araştırmacısı Margarita Zavadskaya ise Al Jazeera'ye, Ukrayna'nın coğrafi olarak geniş Rusya enerji altyapısının "bağ dokusunu" hedef aldığını söyledi. Zavadskaya, dünyanın en büyük kara kütlesine sahip ülkesinde bu kritik altyapının ne kadar zayıf korunduğunun ortaya çıktığını vurguladı.
Ekonomi ve halk üzerindeki etkiler
Yaşanan kriz, halk arasında huzursuzluğa yol açıyor. Overland'a göre Rusya'nın bölgelerinin çoğunda benzin ve motorin satışına sınırlamalar getirildi, bazı istasyonlar kapandı veya 12 saate varan kuyruklar oluştu. Bu durum insanların işe gitmesini, mal taşımacılığını, taksileri ve tarımı aksatıyor.
Dünyanın en büyük buğday ihracatçısı Rusya'da akaryakıt sıkıntısının, traktörler, su pompaları ve diğer makineler için yoğun yakıt gerektiren temmuz-ağustos hasat dönemini olumsuz etkilemesi bekleniyor. Ayrıca panik alımları ve istifçilik krizi derinleştiriyor; gıda, ilaç, inşaat malzemesi gibi hemen her ürünün tedarikinde kullanılan yakıt maliyetleri enflasyonu körüklüyor.
Helsinki Üniversitesi Aleksanteri Enstitüsü Direktörü Markku Kivinen ise Rus ordusunun önceliği nedeniyle askeri lojistiğin korunduğunu, gerekirse sivil ihtiyaçların göz ardı edileceğini ifade etti. Kivinen, bu durumun hükümetin meşruiyetini etkilediğini ancak savaş çabasını hemen zayıflatmadığını söyledi.
Putin'in itirafının perde arkası
Uzmanlar, Putin'in itirafının, krizin yadsınamayacak kadar görünür hale gelmesiyle ilgili olduğu görüşünde. Zavadskaya, "Tam bir inkâr inandırıcı olmazdı ve krizin itibar maliyetini daha da artırırdı" dedi. Ancak Putin'in tipik bir yöntem izlediğini belirten Zavadskaya, "Başkan kontrolü elinde tutarken, alt düzey yetkililer başarısızlıklardan sorumlu tutuluyor" diye ekledi.
Kivinen ise Putin'in, saldırıların etkisini kabul ederek bu gerilimi kendi savaş anlatısına bağlamak istemiş olabileceğini söyledi: "Altyapıya yönelik artan riskleri gerekçe göstererek kendi tırmandırma adımlarını meşrulaştırabilir. "
Sırada ne var?
Gelişmeler, Rusya'da halk memnuniyetsizliğini artırabilir. Zavadskaya, tekrarlanan saldırıların vatandaşlar ile devlet arasındaki örtülü anlaşmayı sarstığını belirtti: "Vatandaşlar düzen ve temel koruma karşılığında vergi öder, baskıyı kabul eder ve savaşı tolere eder. Rafineriler yanıp yakıt kıtlaştığında, devletin güvenlik ve istikrarı tam sağlayamadığını görürler. "
Overland ise enerji krizinin daha da zorlaşabileceğine dikkat çekti. "Binlerce kilometre uzunluğundaki ve korunması imkânsız boru hatlarına neden daha fazla saldırılmadığı ilginç bir soru" dedi ve ekledi: "Belki onarımı nispeten kolay olduğu için, ama Ukrayna bunu sonbahardaki ısınma sezonuna saklıyor da olabilir. "
