ABD Başkanı Donald Trump, İran’la bir anlaşma imzalandığını ve metnin cuma günü yapılacak resmi imza töreninden sonra açıklanacağını söyledi. Trump, Hürmüz Boğazı’nın da tamamen açılacağını belirtti.
Trump, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile birlikte G7 toplantısı öncesinde konuştu. Fransa’nın Evian kentine vardığını söyleyen Trump, cuma günkü törene katılıp katılmayacağını bilmediğini, ancak ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in törende bulunacağını aktardı.
Trump, anlaşmanın "tamamen imzalandığını" ifade ederken, boğazın da zaten kısmen açıldığını söyledi. "Cuma günü tamamen açık olacak" diyen Trump, metnin kamuoyuna ne zaman sunulacağı sorusuna ise bunun büyük olasılıkla cuma sonrasında, çok kısa süre içinde olacağını yanıtladı.
Başkan, İran’a yönelik olası yaptırım hafifletmesinin ise "davranışa bağlı" olacağını vurguladı. Trump, Tahran’ın yerine getirmesi beklenen adımları atması halinde bunun yürürlüğe gireceğini söyledi.
Tehran’dan açıklamanın hemen ardından resmi bir yanıt gelmedi. Oysa tarafların gece boyunca duyurduğu anlaşmanın, daha önceki haberlerde cuma günü Cenevre’de resmi törenle imzalanacağı belirtilmişti.
Anlaşma metninin ayrıntıları henüz yayımlanmadı. İsminin açıklanmaması koşuluyla konuşan bir ABD’li yetkili, hükümlerinin 24 ila 48 saat içinde açıklanmasını beklediğini söyledi.
Trump ve JD Vance’in açıklamaları, boğazın yeniden açılması ve deniz trafiğinin normale dönmesi beklentisini güçlendirdi. Trump, gemilerin transit geçişe başladığını söylerken, ABD ordusu ise İran limanlarına yönelik ablukanın henüz kaldırıldığını bildirmedi.
Anlaşmanın tarafların aktardığı çerçevesine göre, Hürmüz Boğazı yeniden açılacak ve ateşkes 60 günlük bir müzakere dönemi boyunca uzatılacak. Bu süreçte İran’ın nükleer programının geleceği gibi tartışmalı başlıkların ele alınması bekleniyor.
Anlaşmanın akıbeti açısından Lübnan cephesi de kritik görülüyor. İsrail, Şubat ayında İran’la birlikte başlayan savaşta yer almış, ancak görüşmelere dahil edilmemişti. İran ise mutabakatın Lübnan dahil tüm cephelerde çatışmaların tamamen durmasını şart koştuğunu savunuyor.
Güney Lübnan’da çatışmalar pazartesi günü anlaşma duyurusunun ardından yavaşlasa da tamamen durmadı. Lübnan devlet medyası, Kfar Tebnit kasabasında bir aracın insansız hava aracıyla vurulduğunu, sürücünün hayatını kaybettiğini bildirdi.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, İsrail saldırılarının Lübnan’da tamamen durması gerektiğini söyledi ve çerçeve anlaşmanın uygulanmasından ABD’nin sorumlu olduğunu yazdı. Hizbullah ise anlaşmayı memnuniyetle karşıladığını, Lübnan’ın da metne dahil edilmesinin savaşın durdurulması ve ülkenin haklarının korunması açısından önemli olduğunu belirtti.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu anlaşma hakkında kamuoyu önünde henüz konuşmadı. Savunma Bakanı Israel Katz ise İsrail’in, kendi değerlendirmesine göre militan tehditleri ortadan kaldırmak için Güney Lübnan’daki işgal ettiği bölgelerde "süresiz" kalacağını söyledi.
İsrailli üst düzey bir yetkili, anlaşmayı İsrail açısından "çok kötü" olarak nitelendirdi. Güvenlik kaynakları, anlaşma duyurusunun ardından güney Lübnan’daki çatışmaların azaldığını ancak tamamen sona ermediğini aktardı.
Anlaşma haberi küresel enerji piyasalarını da etkiledi. Petrol fiyatları, küresel enerji arzındaki aksamanın sona erebileceği beklentisiyle sert düştü; bazı hisse senetleri ise rekor seviyelere çıktı.
Trump, boğazın cuma günü açılacağını daha önce de söylemişti. Pazartesi günü yaptığı son açıklamada ise çok sayıda petrol yüklü geminin Hürmüz Boğazı’ndan geçmeye başladığını ifade etti.