O'Neill, Cardiff'te İskoçya Ulusal Partisi lideri John Swinney ve Plaid Cymru lideri Rhun ap Iorwerth ile yapacağı toplantı öncesinde İrlanda'nın birleşmesi için referandum çağrısını savundu.
Donald Trump'ın cumartesi günü "Birleşik İrlanda'yı görmek istiyorum" yönündeki açıklamasına değinen O'Neill, bu sözlerin İrlanda'nın birleşmesi ihtimalinin hâlâ gündemde olduğunu gösterdiğini söyledi. O'Neill, bu değerlendirmeyi İngiltere Başbakanı Andy Burnham'ın birleşme konusunun gündemde olmadığı yönündeki önceki açıklamasıyla karşılaştırdı.
Üç parti ortak çalışma kararı aldı
O'Neill, Galler ve İskoçya'da mayıs ayında yapılan seçimlerin ardından üç partinin birlikte çalışma kararı aldığını belirtti. Cardiff'teki toplantıda nasıl işbirliği yapılacağı, ortak çalışmaların nasıl yürütüleceği ve halkların yaşam kalitesinin nasıl artırılacağı konusunda bir mutabakat zaptı imzalanacağını açıkladı.
Toplantıya O'Neill, Swinney ve ap Iorwerth'in yanı sıra Sinn Fein lideri Mary Lou McDonald da katılacak. Liderlerin ortak çıkarları ve kendi kaderini tayin etme hakkını ele alması bekleniyor.
Belfast Anlaşması vurgusu
O'Neill, Londra'daki Birleşik Krallık Parlamentosunun İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda'nın talep ettiği anayasal değişiklikleri yapmamakta direndiğini söyledi. Kuzey İrlanda'nın taleplerinin, adadaki çatışmaları sona erdiren 1998 tarihli Belfast Anlaşması doğrultusunda ele alınmasının önemli olduğunu belirtti.
Belfast Anlaşması'nın imzalanmasından bu yana 28 yıl geçtiğini ifade eden O'Neill, bu dönemde önemli ilerleme sağlandığını ancak İrlanda'nın birleşmesinin ulusal yolculuktaki yeni aşama olduğunu söyledi.
ABD politikası ve Gazze eleştirisi
O'Neill, Trump'ın İrlanda'ya ilişkin görüşlerine katıldığını, ancak Gazze ve ABD dış politikası konusundaki tutumunu kesinlikle desteklemediğini belirtti. ABD'nin Gazze'deki politikasını, "soykırıma ortak olma" olarak nitelediği rolü nedeniyle eleştiren O'Neill, bu konudaki tutumlarının kendi açılarından değişmeyeceğini söyledi.
O'Neill, ABD'nin İrlanda barış sürecine ilişkin görüşlerinin çoğunu da desteklemediğini ifade etti. Buna rağmen Belfast Anlaşması'nın imzalanmasına 28 yıl önce ABD'nin yardım ettiğini belirterek ilişkilerin ve görüşmelerin önemini koruduğunu kaydetti.
Burnham'a referandum çağrısı
O'Neill, Burnham'ın geçmişte İrlanda'nın birleşmesi konusunun gündemde olmadığı yönündeki açıklamasını eleştirdi. Cardiff'teki toplantının, konunun hâlâ gündemde olduğunu ve liderlerin ortak hedefler doğrultusunda bir araya geldiğini göstermesi gerektiğini söyledi.
İrlanda'nın birleşmesi için gerekli referandumun Belfast Anlaşması'nın uygulanması anlamına geldiğini belirten O'Neill, Burnham'ın anlaşmadan kaynaklanan sorumluluğu gereği Kuzey İrlanda'ya kendi kaderini tayin etme imkânı sunması gerektiğini savundu. O'Neill, hiçbir İngiltere başbakanının bu konuyu gündemden çıkarma hakkı olmadığını ifade etti.
Cardiff'te bir araya gelecek üç lider, Birleşik Krallık'tan ayrılık yanlısı siyasi çizgileriyle bilinse de toplantıya bölgesel başbakan sıfatıyla değil, parti liderleri olarak katılacak.
