Türkiye, kuantum teknolojilerinde uluslararası işbirliklerine yönelik yeni bir çağrı başlattı. TÜBİTAK’ın EUREKA Xecs 2026 Uygulamalı Kuantum Teknolojileri Çağrısı ile kuantum algılama, metroloji, haberleşme ve hesaplama alanlarında projeler desteklenecek.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı kapsamında başlatılan HIT-Kuantum adımı, 300 milyon dolarlık bütçesiyle dikkat çekiyor. Bu programla araştırma merkezleri, üniversiteler ve özel sektör için yüksek kapasiteli kuantum hesaplama altyapıları kurulması hedefleniyor.
Türkiye’nin kuantum altyapısındaki en somut adımlardan biri TOBB, TOBB ETÜ ve ASELSAN işbirliği oldu. Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) koordinasyonunda kurulan Kuantum Teknolojileri Araştırma Laboratuvarı 2022’de hizmete başladı. Süper iletken kuantum elektroniği alanındaki çalışmaların ardından Kasım 2024’te Türkiye’nin ilk kuantum bilgisayarı QuanT kamuoyuna tanıtıldı. ASELSAN ile SSB arasında süper iletken kuantum işlemci birimi (QPU) geliştirme projesi de bu sürecin bir parçası.
TÜBİTAK Ulusal Metroloji Enstitüsü (UME) ise mayıs ayında rubidyum ve stronsiyum optik örgü saat prototipleriyle kuantum çip örneklerini sergiledi. Geçen hafta rubidyum atomik frekans standardı (RAFS), SpaceX Transporter-17 göreviyle uza-ya fırlatılarak uzay tabanlı zaman ve frekans teknolojilerinde önemli bir eşik aşıldı.
Yeni çağrı ile hedefler
Bu gelişmelerin ardından TÜBİTAK, EUREKA Xecs 2026 Uygulamalı Kuantum Teknolojileri Çağrısı’nı duyurdu. Çağrı, kuantum teknolojilerinin teknoloji hazırlık seviyesini 4-5’ten 6-7’ye çıkarmayı amaçlıyor. Özel sektör liderliğinde üniversite ve kamu kuruluşlarının yer alacağı konsorsiyumlar kurulması öngörülüyor.
Program kapsamında en az iki EUREKA üyesi ülkeden kuruluşun yer alması ve bu kuruluşlardan en az birinin AB üyesi veya Ufuk Avrupa’ya asosiye bir ülkeden olması şartı aranıyor. Çağrının ilk başlığı olan kuantum algılama alanında tıbbi teşhis, hassas navigasyon, jeolojik araştırmalar ve uzay uygulamalarına yönelik sensör teknolojileri geliştirilecek. Boyut küçültme, makine öğrenmesi destekli çözümler de bu kapsamda yer alacak.
Kuantum metrolojisi alanında ölçüm altyapıları, test yöntemleri, doğrulama ve sertifikasyon çalışmaları desteklenirken, kuantum haberleşme ve siber güvenlik projelerinde mevcut altyapılarla entegrasyon, düşük maliyetli ve endüstriyel ölçekte uygulanabilir teknolojilere odaklanılacak. Kuantum hesaplama için ise kübitlerin kontrolü, düşük gürültülü elektronik sistemler, kriyojenik veya oda sıcaklığında çalışan fotonik çözümler geliştirilecek.
Bütçe ve başvuru takvimi
Ulusal çağrı bütçesi 3 milyon avro olarak belirlendi. Bir projedeki Türk ortakların toplam bütçesi 600 bin avroyu aşamayacak; sermaye şirketi dışındaki kurumların payı ise yüzde 30 ile sınırlı olacak. Destek oranları büyük işletmeler için yüzde 60, KOBİ’ler için yüzde 75; kamu kurumları, vakıf üniversiteleri ve araştırma merkezlerinin uygun giderleri yüzde 100 karşılanacak.
Projeler en fazla 36 ay sürecek. Uluslararası ön başvurular 26 Kasım 2026’ya, tam proje önerileri 5 Mart 2027’ye kadar yapılacak. Türkiye’deki ulusal çağrı ise 8 Ocak 2027’de açılacak; ön kayıt için son tarih 30 Mart, proje başvurusu için ise 31 Mart 2027 olarak belirlendi.