Türkiye ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki bir asırlık ilişkinin hikâyesi, alanında eşine az rastlanır kapsamlı bir eserde bir araya geldi. Eski ABD'li diplomat ve Türk-Amerikan toplumunun tanınmış isimlerinden G. Lincoln McCurdy'nin hazırladığı "A Chronicle of Turkish American Relations, 1923–2023" (Türk-Amerikan İlişkilerinin Kroniği), Türkiye Cumhuriyeti'nin 100. yılı vesilesiyle kaleme alındı.
Eylül sonunda basılı olarak yayımlanan 447 sayfalık eser, iki ülke arasındaki ilişkiyi yalnızca diplomatik bir kronoloji olarak ele almıyor. Ticaretten eğitime, kültürden savunmaya ve ABD'deki Türklerin katkılarına kadar geniş bir çerçeve çiziyor. Fotoğraflar, belgeler ve tarihî kayıtlarla zenginleştirilen kitap, bir asırlık ortaklığın hem güçlü hem sancılı dönemlerini okurun önüne seriyor.
Liderlerden Hollywood'a 14 bölüm
Kitap 14 bölümden oluşuyor. Bölümlerde şu başlıklar yer alıyor:
- iki ülkenin liderleri ve karşılıklı ziyaretleri, Ankara ve Washington'da görev yapmış tüm büyükelçiler;
- ABD'de seçilmiş Türk asıllı yetkililer ve ilişkilere yön veren isimlerin hikâyeleri;
- kilit kurumların kuruluşu;
- Ankara, İstanbul, Washington ve New York'taki diplomatik binaların tarihi;
- Osmanlı döneminde kurulup Cumhuriyet'te de faaliyetini sürdüren Amerikan okulları ve hastaneleri;
- ikili ticaret ve yatırım verileri ile Türkiye'de çekilen Amerikan film ve dizileri.
Son bölüm ise ABD'de Türkiye algısını şekillendiren üç cesur Türk kadınına ayrılmış.
Eser, iki toplum arasındaki kültürel yakınlığı da unutmuyor. Eartha Kitt'in 1953'te seslendirdiği "Üsküdar'a Gider İken"den Hidayet "Hedo" Türkoğlu'nun NBA kariyerine uzanan pek çok an, bu bağın renkli örnekleri olarak kitapta yer buluyor.
Kitabın dikkat çeken ayrıntılarından biri de İstanbul Tepebaşı'ndaki tarihî Palazzo Corpi'nin hikâyesi. ABD, 1882'den beri diplomatik temsilcilik olarak kullandığı binayı 1907'de bir poker oyunu sonucunda edindi. Böylece bina, ABD hükümetinin Avrupa'daki ilk diplomatik mülkü oldu.
"Benzeri olmayan bir çalışma"
Kitabın önsözünü yazan Princeton Üniversitesi Yakın Doğu Çalışmaları Bölümü öğretim üyesi Prof. Michael A. Reynolds, eseri akademisyenler, öğrenciler, diplomatlar ve politika yapıcılar için "otoriter ve son derece kapsamlı bir rehber" olarak tanımlıyor. Reynolds, "Bu malzemeyi böylesine genişlik, açıklık ve erişilebilirlikle bir araya getiren benzer bir çalışma bilmiyorum" diyor. İlişkinin iniş çıkışlarını ve iş birliğinin önündeki engelleri de açık yüreklilikle ortaya koyduğu için kitabın kalıcı bir başvuru kaynağı olacağını vurguluyor.
40 yılı aşkın birikim
McCurdy, Türk-Amerikan ilişkilerinde 40 yılı aşkın bir birikime sahip.
- 1981'de ABD'nin İstanbul Başkonsolosluğu'nda, o dönem Palazzo Corpi'de, ticari işlerden sorumlu konsolos olarak görev yaptı.
- Daha sonra Amerikan-Türk Konseyi'nin (ATC) ve Türk Amerikan Koalisyonu'nun (TCA) başkanlığını üstlendi.
- 2023'te Dünya Türk İş Konseyi Kurultayı'nda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın elinden "Türkiye Dostu" ödülünü aldı.
McCurdy, Cumhuriyet'in 100. yılında hem Amerikalıların hem de Türklerin iki ülke arasındaki köklü ilişkiyi yeterince tanımadığını fark ettiği için bu çalışmaya başladığını anlatıyor. Kitabın özellikle genç Türk-Amerikalılara ilham vermesini, onları mirasını sahiplenmeye ve sivil ve siyasi hayata yapıcı biçimde katılmaya teşvik etmesini umduğunu belirtiyor.
İlk olarak Amerikan Türk Dernekleri Asamblesi'nin (ATAA) internet sitesinde yayımlanan çalışma, Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) ve Türkiye-ABD İş Konseyi'nin (TAİK) desteğiyle kitaplaştırıldı.
