Türkiye, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü'ne (NATO) katıldığı 1952 yılından bu yana ittifakın en kritik üyelerinden biri olarak öne çıkıyor. Milli Savunma Bakanlığı kaynaklarının AA'ya yaptığı değerlendirmeye göre Ankara, NATO'da statik bir üyelikten öte dinamik bir "güvenlik üretme" modeliyle stratejik bir aktör olarak konumlanıyor.
Bakanlık kaynakları, Türkiye'nin NATO'ya girişinin temelinde Sovyetler Birliği'nin Türk boğazları ve doğu vilayetlerine yönelik taleplerinin yarattığı tehdidin yattığını belirtiyor. Kore Savaşı'nın patlak vermesinin ardından Türkiye, 25 Temmuz 1950'de Birleşmiş Milletler'in çağrısına yanıt vererek ABD'den sonra kara kuvveti gönderme niyetini açıklayan ilk ülke oldu.
Kore Savaşı'ndan resmi üyeliğe uzanan süreç
Türk birliklerinin Kore'de gösterdiği başarı, Washington'ı harekete geçirdi. ABD, 15 Mayıs 1951'de diğer NATO üyelerine Türkiye'nin ittifaka kabul edilmesini tavsiye eden bir mektup gönderdi. Aynı yıl 16-20 Eylül tarihlerinde Ottawa'da toplanan NATO Bakanlar Konseyi, Türkiye'yi örgüte davet etme kararını oy birliğiyle aldı.
Katılım protokolü 17 Ekim 1951'de imzalandı. Türkiye Cumhuriyeti'nin Kuzey Atlantik Antlaşması'na katılımına ilişkin 5886 sayılı kanun 18 Şubat 1952'de yürürlüğe girdi ve Türkiye resmen NATO üyesi oldu. Aynı yıl 1 Mart'ta Lizbon Konferansı kapsamında, dönemin Dışişleri Bakanı Fuat Köprülü'nün katıldığı törende, General Eisenhower'ın komutasındaki Avrupa Müttefik Kuvvetleri Yüksek Karargahı'nda (SHAPE) Türk bayrağı göndere çekildi.
İkinci büyük ordu ve geniş operasyon yelpazesi
NATO'nun ikinci büyük ordusuna sahip Türkiye, Afganistan, Kosova, Bosna-Hersek, Libya ve Irak'taki ittifak misyon ve operasyonlarına katkı sunuyor. Avrupalı birçok müttefikin aksine Türkiye, Soğuk Savaş sonrasında terörle mücadele ve Ortadoğu'daki istikrarsızlık nedeniyle askeri kapasitesini koruyup artırdı.
Afganistan'da 2002-2014 arasında Uluslararası Güvenlik Destek Gücü (ISAF) bünyesinde görev alan Türkiye, 2015'ten itibaren Kararlı Destek Misyonu'nda (RSM) yer aldı. RSM kapsamında Hamid Karzai Uluslararası Havalimanı'nın güvenliğini üstlenen Türk askeri birliği, NATO operasyonunun 28 Ağustos 2021'de sona ermesinin ardından görevini başarıyla tamamlayarak yurda döndü.
Irak'ta 2018'de NATO Misyonu'na (NMI) katılan yaklaşık 40 kişilik Türk birliği, Irak ordusunun kapasitesinin artırılmasına destek verdi. Güvenlik koşullarının kötüleşmesi nedeniyle Mart ayında başlayan çekilmenin ardından Türkiye, misyonun Napoli'deki asgari kadroyla sürdürülmesine üç personelle katkı sunmaya devam ediyor.
Denizlerden Balkanlar'a Türkiye'nin NATO angajmanı
Türk Deniz Kuvvetleri, NATO'nun 2016'da Akdeniz'de başlattığı Deniz Muhafızı Harekatı'na (DMH) 32 müttefik ülke arasında en fazla katkı sağlayan donanma konumunda. Türkiye bugüne kadar Daimi Deniz Görev Grubu-2'ye beş kez, Daimi Mayın Karşı Tedbirleri Görev Grubu-2'ye ise yedi kez komuta etti. Son komuta görevleri 2025 yılı içinde gerçekleşti.
Kosova'da 2023'ten bu yana ikinci kez KFOR komutanlığını üstlenen Türkiye, 2022 olaylarının ardından dört kez ihtiyat taburu göndererek bölgesel istikrara katkıda bulundu. Mevcut durumda yaklaşık 3 bin askerle KFOR, Deniz Muhafızı, Ege'de düzensiz göçle mücadele, Müttefik Mukabele Gücü (ARF) ve NATO entegre hava savunma sistemleri gibi operasyonlara destek veriliyor.
Tatbikatlardan teknolojik sıçramaya
Türk Silahlı Kuvvetleri 2023'te 34, 2024'te 39, 2025'te ise 50 NATO tatbikatına katıldı. Bu yıl 12-24 Şubat'ta Almanya'da düzenlenen Steadfast Dart tatbikatı, Türk donanmasının komutasındaki Anadolu Görev Grubu dahil 2 binden fazla personelin katılımıyla gerçekleşti. Tatbikat sırasında TCG Anadolu gemisinden havalanan TB-3 insansız hava aracı, Baltık Denizi üzerinde hedefi başarıyla vurdu. Bu olay, bir gemiden kalkan İHA'nın atışlı tatbikata katıldığı ilk örnek olarak askeri literatüre geçti.
Bakanlık kaynakları, "Çelik Kubbe", "KAAN" ve "Altay" gibi sistemlerin Türkiye'yi yalnızca kendi savunma kapasitesini güçlendiren bir ülke değil, NATO'nun teknolojik üstünlüğüne katkı sağlayan kilit bir katılımcı haline getirdiğini vurguluyor. 2025 yılında gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 2,33'ünü savunmaya ayıran Türkiye, ittifak içinde en yüksek mali ve askeri sorumluluk taşıyan ülkelerden biri.
Ankara'da tarihi zirve ve ARF komutası
NATO devlet ve hükümet başkanları zirvesinin 7-8 Temmuz 2026'da Ankara'da yapılacak olması, Türkiye'nin ittifak içindeki diplomatik ağırlığının ve tanınan liderliğinin bir göstergesi olarak değerlendiriliyor. Zirvede Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın liderlik diplomasisi, Türkiye'nin askeri gücü ve ittifaka katkılarının öne çıkması bekleniyor.
2028'den itibaren NATO'nun en kritik kuvveti olan Müttefik Mukabele Gücü'nün (ARF) komutasını üstlenecek olan Türkiye, yapay zeka, siber savunma ve uzay alanındaki yetenekleriyle de ittifakın değişen tehdit algısına en hızlı uyum sağlayan üyeler arasında gösteriliyor. 30 Nisan 2024'te kuruluş çalışmalarına başlanan İnsansız Sistemler Mükemmeliyet Merkezi ise Türkiye'nin ev sahipliği yapacağı üçüncü NATO mükemmeliyet merkezi olacak.
Karadeniz'den Afrika'ya çok boyutlu katkı
Türkiye, ittifakın "caydırıcılık ve savunma" konsepti çerçevesinde ABD, İngiltere, İspanya, İtalya ve Fransa ile birlikte harekat alanı seviyesinde hızlı mukabele kuvveti yönetebilen az sayıdaki müttefikten biri. Aynı zamanda Afrika Birliği karargahındaki NATO İrtibat Ofisi'nin 9 Mart 2022'de yeniden faaliyete geçmesine öncülük eden Ankara, Gürcistan'da deniz güvenliği ve havacılık, Ürdün'de ana grup komutan yardımcılığı, Moldova, Moritanya ve Bosna-Hersek'te ise savunma kapasitesi inşası danışmanlığı görevlerini yürütüyor.
Bakanlık kaynakları, Türkiye'nin tehditlere karşı "360 derece" yaklaşımı benimsediğini, coğrafi sınırlarının ötesinde küresel istikrara katkı sağladığını ve bölgesel krizlerde tırmandırıcı değil, dengeli ve yapıcı tutumuyla ihtilafları yöneten bir denge unsuru olarak hareket ettiğini kaydediyor. 2024-2028 döneminde Karadeniz Görev Grubu komutasını yürüten Türk Deniz Kuvvetleri, aynı zamanda 2025-2026 için ARF Deniz Bileşen Komutanlığı bünyesinde Amfibi Görev Grubu ve Çıkarma Kuvvetleri komutanlığı görevlerini üstlenmiş durumda.
