Ukrayna’nın bir özel kuvvet birliğine Ukrayna İsyan Ordusu’na atıf yapan bir isim vermesi, Polonya ile ilişkilerde tarih kaynaklı en hassas başlıklardan birini yeniden açtı. Karar, Polonya’da geniş bir tepki dalgası doğururken, Kiev tarafı adımın anti-Polonya bir amaç taşımadığını savundu.
Kararın temelinde, 26 Mayıs’ta kabul edilen bir kararnameyle bir birliğin "UPA kahramanlarının onuruna" adlandırılması yer aldı. Metinde, bunun askerlerin talebi üzerine yapıldığı aktarıldı. Ancak Polonya’da bu adım, özellikle Ukrayna’ya verilen güçlü desteğin ardından, saygısız ve incitici bulundu.
Polonya’da sert siyasi tepkiler geldi
Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, Volodimir Zelenskiy’ye 2023’te verilen Polonya’nın en yüksek devlet nişanı olan Beyaz Kartal Nişanı’nın geri alınmasını önerdi. Muhafazakâr Hukuk ve Adalet Partisi’nin başbakan adayı Przemyslaw Czarnek ise kararı "tokat gibi" sözleriyle eleştirdi.
Aşırı sağ Konfederasyon Partisi de Ukrayna’nın Avrupa Birliği’ne giden yolunun engellenmesini istedi. Ukrayna’ya açık destek veren eski Dayanışma lideri ve eski Polonya Cumhurbaşkanı Lech Walesa da protesto amacıyla üzerindeki Ukrayna bayrağı rozetini çıkardı.
Başbakan Donald Tusk ise siyasi rakibi olan cumhurbaşkanının sert çıkışını alışılmadık ölçüde anlayışla karşıladığını söyledi. Tusk, yine de Moskova’nın iki başkent arasında yeni bir yarık açmasına izin verilmemesi gerektiği uyarısında bulundu.
Kiev tarafı niyetin Polonya karşıtlığı olmadığını savundu
Ukrayna Dışişleri Bakanı Andrii Sybiha, askeri birlik adını isteyen personelin "kesinlikle anti-Polonya bir niyeti olmadığını" söyledi. Sybiha, bu tercihin Sovyet baskısına ve Moskova’ya karşı direniş geleneğini onurlandırmak için yapıldığını belirtti.
Lviv Belediye Başkanı Andrii Sadovyi de Polonyalıların Ukrayna halkı ve ordusu adına verilen bir ödülü kabul eden Zelenskiy için gösterdiği hassasiyete dikkat çekerek, Nawrocki’nin Ukraynalı askerlerin elinden bu nişanı nasıl geri alacağını görmenin ilginç olacağını söyledi. Söz düellosu, tartışmanın yalnızca Varşova’da değil, Ukrayna’da da karşılık bulduğunu gösterdi.
Tartışmanın merkezinde Volın travması var
İki ülke arasındaki gerilim, Volın katliamlarıyla ilgili tarihi hafızanın hâlâ ne kadar hassas olduğunu ortaya koydu. 1943 ile 1945 yılları arasında bugünkü batı Ukrayna topraklarında binlerce Polonyalı öldürüldü; karşı saldırılarda da çok sayıda Ukraynalı yaşamını yitirdi. Can kaybının tam sayısı ise hâlâ tartışmalı.
Polonya parlamentosu 2016’da bu olayları, Ukraynalı milliyetçilerin Polonyalılara karşı işlediği "soykırım" olarak tanımlamıştı. Ukrayna’da ise olay, iki taraflı bir trajedi olarak görülüyor ve tarihsel uzlaşma dili içinde ele alınıyor.
UPA’nın Ukrayna’daki anlamı savaşla değişti
UPA ve onun bağlı olduğu Ukraynalı Milliyetçiler Örgütü, II. Dünya Savaşı döneminde Ukrayna’nın bağımsızlığı için mücadele eden yeraltı yapılanmaları olarak tanımlanıyor. UPA’nın Sovyetler Birliği’ne karşı süren direnişi savaş sonrasında da devam etti ve bu miras, Rusya’nın 2014’teki saldırısıyla birlikte Ukrayna’da yeniden öne çıktı.
Ukraynalı tarihçi Yaroslav Hrytsak, UPA’nın bir zamanlar Ukrayna içinde de son derece bölücü bir konu olduğunu, ancak savaşın tarih algısını değiştirdiğini söyledi. Hrytsak’a göre örgüt, bugün Ukrayna’da Rusya’ya karşı direnişin sembollerinden biri haline geldi.
Polonyalı tarihçi Lukasz Adamski ise UPA’nın Sovyetleşmeye karşı mücadelesinin, Polonya nüfusuna yönelik etnik temizlikten ayrı düşünülemeyeceğini savundu. Ona göre yaşanan tartışma, yalnızca tarih yorumundan değil, iki farklı sembolik hafızanın çarpışmasından kaynaklanıyor.
Yeni anıt projesiyle aynı döneme denk geldi
Krizin, Ukrayna’nın Ulusal Kahramanlar Pantheonu adlı yeni bir anma alanı inşa ettiği döneme denk gelmesi de dikkat çekti. Bu proje, Ukrayna tarihinden bağımsızlık mücadelesiyle özdeşleşen isimleri onurlandırmayı amaçlıyor.
Bu nedenle UPA adı etrafındaki tartışma, yalnızca bir askeri birlik ismi meselesi olarak kalmadı; Ukrayna’nın kimleri kahraman olarak tanımlayabileceği sorusunu da yeniden gündeme taşıdı. Polonya’da ise aynı adım, geçmişin acı hatıralarını tazeleyen bir sembol olarak okundu.
