İstanbul’da 90 bin negatiflik Cumhuriyetin Kamera Arkası sergisi açıldı

İstanbul Araştırmaları Enstitüsü’nün 20. yılına özel hazırlanan “Cumhuriyetin Kamera Arkası” sergisi, Pera Müzesi’nde ziyaretçilerini ağırlamaya başladı.

İstanbul Araştırmaları Enstitüsü’nün 20. Yılına özel hazırlanan "Cumhuriyetin Kamera Arkası" sergisi, Pera Müzesi’nde açıldı. İdil Çetin ve Ahmet Ersoy’un küratörlüğünü üstlendiği sergi, 1920’lerden 1950’lerin başlarına uzanan fotoğraflarla İstanbul’un gündelik hayatına ve görsel hafızasına farklı bir açıdan bakıyor.

Seçki, Suna ve İnan Kıraç Vakfı Fotoğraf Koleksiyonu içindeki Basın Fotoğrafları Arşivi’nden oluşturuldu. Arşiv, yaklaşık 1910’lardan 1970’lerin başlarına uzanan 90 bin 52 negatifi barındırıyor. Sergide ise bu geniş kümenin 1920’ler ile 1950’ler arasına tarihlenen yaklaşık 20 bin negatiflik bölümüne odaklanılıyor.

İstanbul’un gündelik hayatından basına yansımayan kareler

Sergide sokaklardaki gündelik yaşam, şehrin ritmi, mahalleler, kalabalık caddeler, çalışma hayatı, spor alanları ve eğlence mekanları farklı fotoğraf dizileriyle ele alınıyor. Dönemin toplumsal ve siyasi olaylarının yanı sıra gazete sayfalarında yer almamış görüntüler de seçkide görünür hale getiriliyor.

Kazalar, yangınlar, suç mahalleri, mahkumlar, yaralılar ve mahkeme koridorlarında bekleyen insanlar, dönemin haber dünyasının sert yüzünü yansıtıyor. Aile buluşmaları, geziler ve arkadaş çevrelerine ait fotoğraflar ise profesyonel fotoğrafçılıkla özel hayat arasındaki geçişleri ortaya koyuyor.

Gazetelerde yayımlanan tek karelerin yanı sıra aynı olayın birkaç saniye öncesini ve sonrasını belgeleyen görüntüler de sergide yan yana getiriliyor. Negatifler üzerindeki dekupe, kazıma ve maskeleme gibi müdahaleler, fotoğrafların gazete sayfasına ulaşana kadar geçirdiği editoryal süreci gösteriyor.

Arşivin oluşumunda Selahattin Giz ve Namık Görgüç’ün rolü

İstanbul Araştırmaları Enstitüsü yöneticisi Gülru Tanman, açılış toplantısında Basın Fotoğrafları Arşivi’nin Suna ve İnan Kıraç Vakfı Fotoğraf Koleksiyonu’nun en kalabalık ve karmaşık grubu olduğunu söyledi. Tanman, 90 bini aşkın cam ve asetat negatiften oluşan arşivin 2011’de satın alındığını, yaklaşık iki yıllık restorasyon ve dijitalleştirme sürecinin ardından 2013’te kullanılmaya başlandığını belirtti.

Tanman, arşivin erken dönem basın fotoğrafçılarından Selahattin Giz’in kişisel arşivinin bir parçası olduğunun anlaşıldığını ifade etti. Arşivin önemli bölümünü Giz’in ustası Namık Görgüç ile aynı dönemde çalışan diğer foto muhabirlerinin çekimleri oluşturuyor.

Serginin küratörlerinden İdil Çetin, koleksiyonun yalnızca Selahattin Giz’in çektiği fotoğraflardan oluşmadığını vurguladı. Çetin, Giz’in fotoğrafçılığa başlamasından önce çekilen basın fotoğraflarının da arşivde bulunduğunu, Giz’in İstanbul’da çalışan foto muhabirlerinin negatiflerini topladığını ve özellikle Cumhuriyet gazetesinde birlikte çalıştığı Namık Görgüç’ün fotoğraflarının koleksiyonda geniş yer tuttuğunu aktardı.

Cumhuriyet gazetesinin fotoğraf servisini 1924’te Benli Kemal’le birlikte kuran Namık Görgüç, İstanbul’u fotoğraflarıyla kayda geçirdi. Görgüç’ün 1947’deki ölümünün ardından arşivin Selahattin Giz tarafından korunduğu ve genişletildiği belirtiliyor. Koleksiyonda Cemal Göral ve Faik Şenol gibi dönemin diğer fotoğrafçılarının çalışmaları da bulunuyor.

Fotoğraf arşivinin çoğulcu yapısı öne çıkarılıyor

İdil Çetin, fotoğrafların erken Cumhuriyet dönemiyle özdeşleşen görsel repertuvarın dışında kalan kent sorunlarını, eğlence biçimlerini, sokak yaşamını ve doğayla iç içe geçen şehir hayatını gösterdiğini söyledi. Sergi, arşivin siyasi, şehir, adli ve eğlence haberleri şeklinde bölümlendirilmesiyle dönemin farklı yönlerini bir araya getiriyor.

Küratör Ahmet Ersoy ise sergide küratör ekibinin geri planda kalarak arşivin kendisini öne çıkarmayı amaçladığını belirtti. Ersoy, çoğu gazetede kullanılmamış gündelik fotoğraflardan oluşan arşivin düzensiz ve bütünlüksüz yapısının, erken Cumhuriyet dönemine ilişkin yekpare ve indirgemeci anlatıların dışında kalmayı sağladığını ifade etti.

Basın Fotoğrafları Arşivi’nin sergide kullanılan ilk grubu 12 bin 586 cam ve 8 bin 97 asetat negatiften oluşuyor. Fotoğraflardaki kişi, mekan ve olaylara ilişkin yeni bilgilerle kataloglama çalışmaları sürdürülüyor.

Pera Müzesi'ndeki sergiyi gezen ziyaretçiler

Sergiye katalog eşlik ediyor

Sergi için hazırlanan katalogda Basın Fotoğrafları Arşivi; fotoğraf tarihi, basın kültürü, arşivcilik ve görsel hafıza başlıklarıyla ele alınıyor. Yayında Gülru Tanman, Kerim Suner, Mehmet Erken, Cengiz Kahraman, Geoffrey Batchen, Wolfgang Ernst, Ahmet A. Ersoy, Özge Baykan Calafato, İdil Çetin ve Sidar Bayram’ın katkıları yer alıyor.

"Cumhuriyetin Kamera Arkası" sergisi, 28 Mart 2027’ye kadar Pera Müzesi’nde ziyaret edilebilecek. Müze salıdan cumartesiye 10.00-19.00, pazar günleri 12.00-18.00 saatleri arasında açık olacak; cuma günleri 18.00-22.00 arasında "Uzun Cuma", çarşamba günleri ise öğrenciler için "Genç Çarşamba" uygulaması yapılacak.