Avrupa Birliği tarafından desteklenen RoboRoyale projesinde, arı kolonilerinin robotik teknolojilerle desteklenerek bitkilerin tozlaşmasına daha fazla katkı sağlaması için çalışmalar yürütülüyor. Projeye Türkiye’nin yanı sıra İngiltere, Çekya ve Avusturya’dan araştırmacılar katılıyor.
Bal arıları, çiçekler arasında polen taşıyarak bitkilerin döllenmesine, meyve ve tohum oluşumuna katkı sağlıyor. Bu nedenle arıların tozlaşma faaliyetleri, tarımsal ürünlerin verimliliği ve doğal ekosistemlerin devamlılığı açısından önem taşıyor.
Arıların daha fazla polen toplaması hedefleniyor
Türkiye’den ODTÜ Robotik ve Yapay Zekâ Teknolojileri Araştırma ve Uygulama Merkezi’nin (ROMER) yer aldığı projede, arıların daha fazla polen toplama uçuşu gerçekleştirmesi ve böylece tozlaşma faaliyetlerinin artırılması üzerinde çalışılıyor.
Bu amaçla arıların kovana taşıdığı polen miktarının kontrollü biçimde sınırlandırılması planlanıyor. Polen girişinin azaltılmasıyla arıların daha fazla polen toplamak üzere uçuş yapmasının teşvik edilmesi ve bitkiler arasındaki tozlaşmanın artırılması hedefleniyor.
Kraliçe arı yapay zekâ destekli kameralarla izleniyor
Polenin arı kolonileri için önemli bir protein kaynağı olmasından hareketle geliştirilen mikro robotik sistemlerle kraliçe arının beslenmesi destekleniyor. Bu çalışmayla koloninin sağlığının korunması ve polen girişindeki sınırlamanın kraliçe arı üzerindeki olumsuz etkilerinin önlenmesi amaçlanıyor.
Yapay zekâ destekli kameralar kraliçe arının hareketlerini, beslenmesini ve yumurtlama davranışlarını takip ediyor. Mikro robotik sistemler ise işçi arıların üstlendiği bazı bakım görevlerini gerçekleştirebiliyor.
Kraliçe arıyı tanımak için üzerine küçük etiketler yerleştiren ekip, görüntü işleme yöntemleriyle arının duruşunu hesaplıyor. Küçük robotik ve pompa sistemleri daha sonra kraliçe arının ağzına yönelerek besleme yapabiliyor. Çalışmalarda robotların ve işçi arıların koloni içinde uyumlu biçimde çalışması hedefleniyor.
Projenin Türkiye ayağını ODTÜ ROMER yürütüyor
Türkiye ayağı Doç. Dr. Erol Şahin’in yürütücülüğünde gerçekleştirilen projenin araştırma ekibinde Doç. Dr. Ali Emre Turgut, Doç. Dr. Hande Alemdar ve Dr. Babür Erdem görev alıyor.
Dr. Babür Erdem, çalışmanın arı ürünleri üretimini artırmaktan ziyade tarımsal üretimi yükseltmeye odaklandığını belirtti. Erdem, arıların bir çiçekten diğerine polen taşıyarak meyve oluşumuna aracılık ettiğini ve daha fazla tozlaşmanın tarımsal üretimi artırabileceğini söyledi.
Erdem, polen girişinin sınırlandırılması nedeniyle koloninin protein kaynağından mahrum kalmaması için kraliçe arının mikro robotik sistemlerle temiz arı sütüyle beslendiğini ifade etti. Bu yöntemle hem kraliçe arının sağlığının hem de koloninin devamlılığının korunması amaçlanıyor.
Yapay zekâ projenin birçok aşamasında kullanılıyor
Projede kraliçe arının izlenmesi, petek gelişiminin takip edilmesi ve kovana girip çıkan arıların sayılması gibi işlemler yapay zekâ temelli algoritmalarla gerçekleştiriliyor. Erdem, yapay zekânın projenin neredeyse her aşamasında aktif biçimde kullanıldığını söyledi.
Erdem, projenin başarılı olması halinde daha az sayıda arı kolonisiyle daha fazla tarımsal verim elde edilebileceğini ve bunun uzun vadede gıda fiyatlarında düşüş sağlayabileceğini değerlendirdi. Çalışmanın Science Robotics dergisinde yayımlandığı da belirtildi.
