Telefonunuzda bir videoyu saniyeler içinde açan o 5G hızının arkasında, çoğunuzun adını hiç duymadığı bir Türk profesör var. Prof. Dr. Erdal Arıkan, bilgi kuramının kurucusu Claude Shannon'ın 1948'den beri açık kalan bir problemini çözdü ve bu çözüm, bugün milyarlarca cihazı birbirine bağlıyor.
1958'de Ankara'da, doktor bir babanın oğlu olarak doğdu. ODTÜ'de elektrik mühendisliğine başladı, ardından dünyanın en seçkin okullarına geçti: Caltech'te lisansını, MIT'de yüksek lisans ve doktorasını tamamladı. Bir süre ABD'de öğretim üyeliği yaptıktan sonra 1987'de Ankara'daki Bilkent Üniversitesi'ne katıldı ve akademik hayatını burada sürdürdü.
Yarım asırlık problemin çözümü
Arıkan'ın 2008-2009'da yayımladığı çalışma, "kanal kutuplaşması" (channel polarization) adını verdiği bir yöntemle, gürültülü iletişim kanallarını ya neredeyse hatasız ya da tamamen gürültülü kanallara dönüştürüyordu. Bu sayede, verinin teorik olarak ulaşabileceği en yüksek hızda (Shannon limiti) ve sıfır hatayla iletilebilmesini sağlayan "polar kodlar" doğdu. Bu, on yıllardır
çözülemeyen bir bilgi kuramı problemini fiilen çözen ilk pratik yöntemdi.
DÖNÜM NOKTALARI
• 1958'de Ankara'da doğdu; Caltech ve MIT'de okudu.
• 1987'de Bilkent Üniversitesi'ne katıldı.
• 2008-2009'da "polar kodlar"ı icat etti — Shannon limitine ulaşan ilk yöntem.
• 2016'da 3GPP, polar kodları 5G'nin resmî standardı olarak kabul etti.
• 2018 IEEE Hamming Madalyası ve Huawei özel ödülünü aldı.
• 2019 Claude E. Shannon Ödülü'ne layık görüldü.
Laboratuvardan dünyaya
2016'da, 5G standartlarından sorumlu uluslararası kuruluş 3GPP, polar kodları 5G New Radio'nun kontrol kanalları için resmî kodlama şeması olarak kabul etti. Bir Türk profesörün teorisi, on yıldan kısa sürede laboratuvardan küresel bir standarda dönüştü. Arıkan, bu başarısıyla bilgi kuramının en prestijli ödüllerini topladı: IEEE En İyi Makale Ödülü (2010), Hamming Madalyası (2018), Huawei özel madalyası (2018) ve alanın "Nobel"i sayılan Claude E. Shannon Ödülü (2019).
"Bir mühendis için, fikirlerinin gerçeğe dönüştüğünü görmekten daha büyük bir ödül yoktur." Arıkan, ödül konuşmasında böyle demişti.
Erdal Arıkan'ın hikâyesi, gösterişli bir milyar dolar değil; ama belki de daha kıymetli bir şey anlatıyor: sabırla, sessizce yürütülen temel bilimin nasıl bütün bir çağı dönüştürebileceğini. Her 5G bağlantısı, aslında bir Türk dehasının imzasını taşıyor.
