Avrupa Birliği, Taliban'ın Afganistan'da yeniden iktidara gelmesinden bu yana ilk kez, grup temsilcilerini Brüksel'de ağırlamaya hazırlanıyor. Salı günü gerçekleşmesi planlanan görüşmenin ana gündem maddeleri, Afganistan'dan AB'ye düzensiz göç ve AB ülkelerinde sığınma başvuruları reddedilen Afgan vatandaşlarının iadesi olacak.
Belçika Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, güvenlik değerlendirmesinin ardından Taliban heyetinin beş üyesine Pazartesi günü vize verildiğini ve bu vizelerin yalnızca Belçika için ve tek bir gün geçerli olduğunu gazetecilere açıkladı.
Görüşmenin kapsamı ve koşullar
Avrupa Komisyonu, Taliban yetkililerini, 27 üyeli bloka düzensiz göç ve iade konularını görüşmek üzere davet ettiğini duyurdu. Komisyon Sözcüsü Markus Lammert, üye devletlerin ciddi suçlar işlemiş veya güvenlik tehdidi oluşturabilecek kişileri iade etmenin yollarını araştırdığını ve Komisyon'un bu girişimi takip ettiğini belirtti.
Reuters haber ajansının gördüğü ve Taliban Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Abdul Qahar Balkhi'ye hitaben yazılan bir mektuba göre, toplantı "Avrupa Birliği'nde kalma hakkı bulunmayan Afgan vatandaşlarının geri dönüşü ve kabulüne" odaklanacak.
Ancak Komisyon, bu görüşmenin Brüksel'in Taliban'ı resmen tanıdığı anlamına gelmediğinin altını çizdi. Taliban'ın birçok üst düzey lideri halen AB yaptırımları altında bulunuyor ve AB, görüşmeye katılacak Taliban temsilcilerinin kimliklerini açıklamadı.
İnsan hakları örgütlerinden tepki
İnsan hakları örgütleri, Komisyon'dan Taliban ile görüşme planlarını terk etmesini talep etti. İnsan Hakları Gözlemi Afganistan araştırmacısı Fereshta Abbasi, "Taliban ile yapılacak her türlü temas, insan haklarının korunmasına ve hesap verebilirliğe öncelik vermeli, insanları oradaki tehlikeye geri göndermeye değil" dedi.
Uluslararası Af Örgütü Avrupa Kurumları Ofisi Direktörü Eve Geddie ise yaptığı açıklamada, "Afganistan'dan -AB personeli de dahil- insanların kaçtığı umutsuz sahneler yakın bir anı. AB'nin şimdi insanları, o zamandan beri daha da tehlikeli hale gelen Afganistan'a geri göndermeye çalışması akıl almaz bir durum" ifadelerini kullandı.
Arka plan ve AB'nin göç politikası
Taliban'ın Ağustos 2021'de iktidara dönüşünden bu yana, kadınların hareket özgürlüğünü kısıtlamak, kız çocuklarını ilkokul sonrası eğitimden men etmek ve ifade özgürlüğü ile istihdam erişimini sınırlayan ahlak yasalarını uygulamak gibi adımlarla hakları kısıtladığı biliniyor. Avrupa hükümetleri de Taliban yönetimi iktidara geldiğinde Kabil'deki büyükelçiliklerini kapatmıştı.
AB'nin göçten sorumlu başkanı Magnus Brunner, bu ayın başlarında yaptığı açıklamada, Brüksel'in, 27 üyeli bloğa düzensiz yollarla giren Afgan sığınmacıların iadesi konusunda Taliban hükümetiyle konuşmaktan başka seçeneği olmadığını savunmuştu.
Kamuoyunun göç konusunda sertleşmesi ve kıta genelinde aşırı sağın seçim başarıları elde etmesi, Avrupa hükümetlerini göç konusunda daha sert bir tutum almaya yöneltti. AB'nin göç ajansına göre, AB ülkeleri 2013 ile 2024 yılları arasında Afganlar tarafından açılan yaklaşık bir milyon sığınma başvurusu aldı.
Geçen yıl AB'nin 27 üyesinden yaklaşık 20'i, özellikle cezai hüküm giymiş olanlar olmak üzere, kalma hakkı bulunmayan göçmen sayısını Afganistan'a iade etme konusunda ilgi belirtti. AB hukuku, belirli durumlarda ciddi suçlardan hüküm giymiş veya güvenlik tehdidi olarak görülen kişilerin sınır dışı edilmesine izin veriyor, ancak diplomatik ilişkilerin olmaması nedeniyle Afganistan'a dönüşler sınırlı kaldı.
