Suriye Dışişleri Bakanı Esad Hasan Şeybani, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ve beraberindeki heyeti Şam'da ağırlamaktan memnuniyet duyduklarını belirterek, Türkiye ile Suriye arasındaki ortaklığın hızla ilerlediğini söyledi.
Fidan ile düzenlediği ortak basın toplantısında konuşan Şeybani, ağustosta Ankara'da yapılan görüşmelerin ardından geçen kısa sürenin iki ülke arasındaki ilişkilerin ivmesini gösterdiğini ifade etti. Şeybani, ilişkilerin sağlam temeller üzerinde ilerlediğini ve stratejik yönelimin ana hatlarının şekillendiğini kaydetti.
Türkiye-Suriye ilişkilerinde 40 anlaşma
Şeybani, Suriye'nin 8 Aralık 2024'te özgürleşmesinin ardından Türkiye'nin Şam'daki büyükelçiliğini yeniden açan ilk ülkeler arasında yer aldığını söyledi. Türkiye'nin sınır kapılarını ve ikmal hatlarını yeniden açtığını, uluslararası platformlarda Suriye halkına uygulanan yaptırımların kaldırılması için öncü rol üstlendiğini belirtti.
İki ülke arasında cumhurbaşkanları ve bakanlar düzeyinde onlarca görüşme gerçekleştirildiğini aktaran Şeybani, karşılıklı 40 anlaşma ve mutabakat zaptı imzalandığını açıkladı. Şeybani ayrıca 22 Suriye bakanlığı ve kurumunu Türkiye'deki muhataplarına bağlayan kurumsal iletişim ağı oluşturulduğunu bildirdi.
Şeybani, gelişmelerin vatandaşların hayatına doğrudan yansıdığını belirterek Mayıs 2025'te imzalanan enerji anlaşmasını, elektrik akışının sınır üzerinden kuzey Suriye'ye ulaştırılmasını ve Halep ile Gaziantep arasındaki kardeş şehir ilişkisini örnek gösterdi. Babülhava ve Selame sınır kapılarında kara yolu transit taşımacılığının 24 saat yeniden işletildiğini, İdlib'de serbest bölge ile kuru liman açıldığını ve ikili madencilik mutabakatı imzalandığını söyledi.
Suriye Dışişleri Bakanı, Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansının altyapı ve hizmet sektörlerinin yeniden rehabilitasyonuna katkı sunduğunu ifade etti. Şeybani, 8 Aralık 2024'ten bu yana Türkiye'den 700 binden fazla Suriyelinin ülkesine geri döndüğünü belirtti.
Stratejik işbirliği komitesi etkinleştirilecek
Şeybani, görüşmelerin Türkiye ile Suriye arasındaki yüksek stratejik işbirliği komitesinin etkinleştirilmesine odaklandığını açıkladı. Komitenin siyasi, diplomatik, ekonomik ve güvenlik alanlarının yanı sıra enerji, geri dönüş, eğitim ve kültür süreçleri için kurumsal çatı görevi üstleneceğini söyledi.
Komitenin ortak başkanlık, düzenli toplantılar ve kararların takibini yapacak daimi bir sekretarya temelinde çalışacağını belirten Şeybani, enerji alanında doğal gaz, elektrik ve şebeke bağlantısını kapsayan kapsamlı bir stratejik belge hazırlamayı hedeflediklerini kaydetti.
Ticaret hacminin geçen yıl yaklaşık 4 milyar dolara ulaştığını ifade eden Şeybani, bu rakamı 10 milyar dolar seviyesine çıkarmayı amaçladıklarını söyledi. Hedefin üretim ortaklığı, yerel içerik, Suriyelilerin istihdamı ve sınır bölgelerinde ortak sanayi bölgeleri kurulması ilkeleri doğrultusunda gerçekleştirilmesinin planlandığını belirtti.
Türkiye'deki Suriyeliler için dönüş programı
Şeybani, Türkiye'deki Suriyelilerin dönüşü için barınma, çalışma ve ulaşım hizmetlerini kapsayan kapsamlı bir düzenli geri dönüş programı hazırladıklarını açıkladı. Suriye tarafından yönetilecek programın, geri dönüş bölgelerindeki yeniden imar projeleriyle uyumlu yürütüleceğini söyledi.
Şeybani, Ankara'daki Suriye büyükelçiliğinin açılışının eşiğinde olduklarını ve bunun önemli bir adım olacağını ifade etti. Suriye'de devlet kurumları ile egemen karar alma mekanizmasının yeniden tesis edildiğini belirten Şeybani, tek bir ulusal ordu oluşturulması, silahların meşru kurumların elinde toplanması ve kuzeydoğunun ulusal bütünlüğe yeniden dahil edilmesi yönünde ilerlediklerini kaydetti.
Şeybani, yaklaşık 20 aylık çalışmaların ardından ABD'nin uyguladığı Sezar Yasası yaptırımlarıyla ilgili sürecin sona erdiğini ve Suriye'nin terörizme destek veren ülkeler listesinden çıkarıldığını vurguladı. Bu gelişmelerin ardından yaklaşık 1 milyon 600 bin Suriyelinin yurt dışından ülkesine, yaklaşık 2 milyon ülke içinde yerinden edilmiş Suriyelinin ise kendi bölgelerine döndüğünü söyledi.
Şeybani'den İsrail'in saldırılarına ilişkin açıklama
Suriye Dışişleri Bakanı, stratejik ortaklığın bölgesel tablonun değerlendirilmesini gerektirdiğini belirterek İsrail'in Suriye'nin egemenliğini ihlal ettiğini ve güney bölgelerinde toprak ihlallerini sürdürdüğünü söyledi. İsrail'in güvenli köyleri ve sivillerin mülklerini hedef aldığını öne süren Şeybani, 18 Ağustos'ta Ebu Zuhur Havalimanı'na düzenlenen saldırının Suriye devletinin yeniden inşa sürecini hedef alan bir mesaj niteliği taşıdığını ifade etti.
Şeybani, Suriye-Türkiye yakınlaşmasını engelleme çabasının bölgeyi zayıflık ve bölünmüşlük içinde tutma arzusunu yansıttığını savundu. İsrail'in 8 Aralık 2024 öncesindeki hatta çekilmesi ve 1974 tarihli Kuvvetlerin Ayrıştırılması Anlaşması'na tamamen bağlı kalması gerektiğini belirten Şeybani, Suriye'nin diplomatik mücadele seçeneğine bağlı olduğunu söyledi.
Türkiye'nin saldırıları açık şekilde kınadığını, 1974 Anlaşması'nın uygulanması çağrısında bulunduğunu ve Suriye'nin egemenliği ile toprak bütünlüğünü desteklediğini belirten Şeybani, bu tutumdan memnuniyet duyduklarını ifade etti. Şeybani, İsrail'in Suriye toprakları ve kurumlarına yönelik saldırılarının Türkiye-Suriye ilişkilerini etkilemediğini ve iki ülke ilişkilerinin en iyi dönemini yaşadığını söyledi.
İsrail'in 8 Aralık 2024'ten bu yana Suriye topraklarına, tesislerine, sivil ve askeri kurumlarına yönelik saldırılarını sürdürdüğünü ileri süren Şeybani, bu saldırıların Suriye'nin yeniden inşa iradesini zayıflatmadığını belirtti. Ebu Zuhur Havalimanı'nın hedef alınmasının meşru veya hukuki bir gerekçesi bulunmadığını savunan Şeybani, uluslararası topluma Suriye'nin korunması ve desteklenmesi için uluslararası hukuka saygı gösterilmesi çağrısında bulundu.
