BM İnsan Hakları Konseyinin 63. Oturumu, BM Cenevre Ofisi'nde başladı. Endonezya'nın BM Cenevre Ofisi nezdindeki Daimi Temsilcisi Büyükelçi Sidharto Reza Suryodipuro'nun başkanlık ettiği oturumun açılışında BM Komiseri Türk konuştu.
Gazze ve Batı Şeria değerlendirmesi
Türk, İsrail'in Gazze'de ateşkese rağmen günlük saldırılar düzenlediğini ve bu saldırılarda 1. 300'den fazla Filistinlinin hayatını kaybettiğini söyledi. İnsani yardım girişinin kısıtlandığını belirten Türk, Filistinlilerin Gazze Şeridi'nden zorla çıkarılmasına yönelik öneriler ile bazı İsrailli yetkililerin söylemlerinden duyduğu endişeyi dile getirdi.
Uluslararası Adalet Divanının kararına rağmen İsrail'in Batı Şeria'nın ilhakına devam ettiğini savunan Türk, ülkeleri iki devletli çözüm kapsamında Filistinliler için ayrılan topraklarda işgalin kalıcı hale gelmesini önlemeye çağırdı.
Türk, uluslararası hukukun ihlal edilmesinde kullanılma riski taşıyan silahların İsrail'e transferinin durdurulması gerektiğini belirtti. Şirketlerden de yasa dışı yerleşimleri destekleyen iş uygulamalarına son vermelerini isteyen Türk, Filistin ve İsrail halklarının eşit onur ve haklarla yan yana yaşayacağı sürdürülebilir barış için uluslararası çabaların artırılması gerektiğini söyledi.
ABD-İran gerilimi ve savaşlar
Dünyada en az bir devletin dahil olduğu 60'tan fazla savaş bulunduğunu söyleyen Türk, bunun İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana en yüksek sayı olduğunu ifade etti. Şiddetli savaşlar, kutuplaşma, iklim krizi ve hızlı teknolojik değişimin insanların kendisini güçsüz hissetmesine yol açtığını belirtti.
ABD ile İran arasında Körfez bölgesini etkileyen saldırıların yeniden başlamasından endişe duyduğunu açıklayan Türk, Hürmüzgan eyaletindeki bir düğüne yönelik saldırı da dahil olmak üzere sivillerin hayatını kaybettiği ve yaralandığı olaylara ilişkin haberlerin kaygı verici olduğunu söyledi. Türk, krizin jeopolitik ve ekonomik etkilerinin önlenebileceğini belirterek müzakerelere derhal dönülmesi çağrısı yaptı.
Rusya-Ukrayna Savaşı'na da değinen Türk, savaşın 5. Yılına girdiğini söyledi. Rusya'nın saldırıları nedeniyle sivil kayıpların arttığını ve enerji altyapısına yönelik saldırıların yoğunlaştığını belirten Türk, Rusya'da da can kayıpları ve yaralanmalar yaşandığına ilişkin haberler bulunduğunu ifade etti.
Türk, geçen ay Rusya tarafından fırlatıldığı belirtilen tamamen otonom insansız hava araçlarının 3 Ukraynalının ölümüne yol açtığına ilişkin haberlerden dehşete düştüğünü söyledi. Ukrayna'nın da bu tür silahları sahada test ettiğinin bildirildiğini belirten Türk, insan müdahalesi olmadan can alan silahların yasaklanması çağrılarını desteklediğini açıkladı.
Sudan ve Lübnan'daki çatışmalar
Sudan'da ordu ile Hızlı Destek Kuvvetleri arasındaki savaşın 4. Yılında genişlediğini belirten Türk, tarafların pazarlara, hastanelere, benzin istasyonlarına ve diğer sivil altyapılara yönelik saldırılarını sürdürdüğünü söyledi.
Türk, İnsan Hakları Konseyini sivillerin acil risk altında bulunduğu Kurdufan, Mavi Nil ile Kuzey ve Batı Darfur'daki kötüleşen duruma odaklanmaya çağırdı. Sudan için acil ateşkes, yabancı müdahalenin sona ermesi ve kapsayıcı sivil yönetime dönülmesi gerektiğini belirtti.
Lübnan'da İsrail güçlerinin sivillere ve sivil altyapıya yönelik saldırıları sona erdirmesi çağrısında bulunan Türk, BM İnsan Hakları Ofisinin 2 Mart'tan bu yana hem İsrail hem de Hizbullah tarafından işlendiği belirtilen ihlalleri araştırdığını kaydetti.
İklim ve insan hakları gündemi
Türk, Çin'in Sincan Uygur Özerk Bölgesi'ndeki, özellikle de gözaltı tesislerindeki durumdan derin endişe duyduğunu söyledi. Müzakerelerin çıkmaza girdiğini ve ateşkeslerin göz ardı edildiğini belirten Türk, birçok insanın dünyanın farklı bölgelerinde ne savaş ne de barış koşullarında yaşadığını ifade etti.
Fosil yakıtların sağlık, ekonomi ve çevre üzerindeki gizli maliyetine dikkat çeken Türk, bu maliyetin yılda yaklaşık 6,7 trilyon dolar olduğunu ve küresel gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık yüzde 6'sına denk geldiğini söyledi.
Avrupa'daki sıcak hava dalgalarının bu yaz tahminen 35 bin kişinin ölümüne yol açtığını belirten Türk, gerçek kayıpların daha yüksek olabileceğini ifade etti. Paris Anlaşması doğrultusunda küresel ısınmanın 1,5 dereceyle sınırlandırılması gerektiğini vurgulayan Türk, aşırı ısınmanın mümkün olduğunca küçük ve kısa süreli tutulması çağrısı yaptı.
BM İnsan Hakları Konseyinin 7 Ekim'e kadar sürecek 63. Oturumunda çatışma bölgelerindeki insan hakları durumları ele alınacak.
