Polonya'da Anayasa Mahkemesi'nin yönetimi üzerindeki kriz, 30 Ekim akşamından 31 Ekim sabahına uzanan gergin bir gecede ülkenin son yıllardaki en derin siyasi krizlerinden birine dönüştü. Mahkeme Başkanı Bogdan Święczkowski ve yardımcısı Bartłomiej Sochański'nin görevden uzaklaştırılmasının ardından polis mahkemeyi kuşattı, görevden uzaklaştırılan başkan binaya girmek için demir kapıyı kestirmeye çalıştı, Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki ise Senegal ziyaretini yarıda keserek gece yarısı mahkemeye geldi.
Nawrocki, cumartesi günü yaptığı açıklamada "Polonya Cumhuriyeti'nin anayasal düzeninin ihlal edildiğini ve anayasal bir devlet organının zorla ele geçirildiğini" söyleyerek Meclis'teki siyasi güçlerin temsilcilerini acil istişareye çağırdı.
Kriz nasıl başladı?
Krizi, Meclis'in 2026'da seçtiği ancak Cumhurbaşkanı Nawrocki'nin yeminini kabul etmediği yargıç Anna Korwin-Piotrowska'nın kararı başlattı. Korwin-Piotrowska, Święczkowski ile Sochański'yi bir aylığına görevden uzaklaştırarak mahkemenin yönetimini geçici olarak üstlendi ve yargıçların güvenliğine yönelik tehdit gerekçesiyle polisi çağırdı.
Mahkemenin önceki yönetimi ise kararı tanımadığını, internet sitesinin yasa dışı biçimde ele geçirildiğini açıklayarak yaşananları "darbe" olarak nitelendirdi.
Demirciyle kapıyı kestirmeye çalıştı
Polis, mahkeme binasını ve çevresini kordon altına aldı. Tusk hükümeti gece boyunca bölgeye takviye polis birlikleri göndermeye devam ederken polis, binanın içine girmediğini açıkladı.
Görevden uzaklaştırılan Mahkeme Başkanı Święczkowski, polis ablukasındaki binaya girebilmek için mahkemenin demir kapısını bir demirciye kestirmeye çalıştı.
Mahkeme önünde toplanan muhalefet destekçisi göstericiler ise demircinin kesmeye çalıştığı kapıyı yıkarak binanın bahçesine girdi.
Polis, bazı göstericilerin çitleri aşması ve memurlara tehlikeli cisimler atılması üzerine mahkemenin bahçesine girdiğini ve 3 kişiyi gözaltına aldığını bildirdi.
Göstericiler gece boyunca mahkeme çevresinde toplanmaya devam etti. Ana muhalefetteki Hukuk ve Adalet Partisi (PiS) lideri Jarosław Kaczyński de mahkeme önündeki protestoya katıldı.
Nawrocki uçağını geri çevirdi
Senegal'e resmi ziyaret için yola çıkan Cumhurbaşkanı Nawrocki, "Böyle bir anda Cumhurbaşkanı Polonya'da olmalı" diyerek uçağını Varşova'ya geri çevirdi. Gece Varşova'ya ulaşan Nawrocki, Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nda acil durum toplantısı yaptı ve Yüksek Mahkeme Birinci Başkanı Zbigniew Kapiński ile görüştü.
Nawrocki, ardından saat 01.00 sularında Anayasa Mahkemesi'ne geldi. Mahkeme önünde bekleyen göstericiler Cumhurbaşkanını alkışlarla karşıladı.
Kapıda yaşanan arbedenin ardından binaya giren Nawrocki'ye, kendisini mahkemenin geçici başkanı ilan eden Korwin-Piotrowska "Biz Anayasa Mahkemesi yargıçlarıyız" dedi. İçeride kaydedilen görüntülere göre Nawrocki ise "Siz Anayasa Mahkemesi yargıçları değilsiniz" karşılığını verdi.
Sabah 05.00'e kadar mahkemede kalan Nawrocki, polisin mahkeme alanından çekilmesini istedi ve yasal başkan yardımcısı olarak tanıdığı Sochański'nin binaya girmesini sağladı.
Tusk: Başka yol yok
Başbakan Donald Tusk ise adımın arkasında durdu. Tusk, "Hukukun üstünlüğünü yeniden sağlamak bizim görevimiz. Bu acı verici bir süreç de olsa başka yol yok" dedi.
Adalet Bakanı ve Başsavcı Waldemar Żurek, Nawrocki'nin mahkeme içindeki tutumunu eleştirerek olayın savcılar tarafından incelenmesini istedi. Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Radosław Sikorski de seçilmiş çoğunluğun çalışmasının engellendiğini ve mahkemenin yeniden işlemesi için harekete geçilmesi gerektiğini söyledi.
Muhalefet: Darbe girişimi
Muhalefet ise yaşananları "darbe girişimi" olarak nitelendiriyor. PiS lideri Kaczyński, Polonya'nın bir polis devletine dönüştüğünü söylerken eski Adalet Bakanı Zbigniew Ziobro "yüksek sesli, kararlı ve korkusuz bir direniş" çağrısı yaptı.
Kriz, PiS döneminde atanan yargıçlar nedeniyle mahkemenin kararlarını tanımayan Tusk hükümeti ile Meclis'in 2026'da seçtiği yargıçları tanımayan Cumhurbaşkanı Nawrocki arasındaki derin anlaşmazlıktan kaynaklanıyor. Gözler, Nawrocki'nin siyasi partilerle yapacağı acil istişarelere çevrildi.
