Sıfır Atık hareketinin 9. Yılı, Türkiye'nin Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin 31. Taraflar Konferansı'na (COP31) ev sahipliği yapacak olması nedeniyle "0'dan COP31'e Dünya için Hep Birlikte" temasıyla kutlanıyor.
Antalya'da düzenlenecek COP31'in eylem gündemindeki 10 öncelikli tema ve 2035 Küresel Uygulama Hedefleri arasında yer alan Sıfır Atık hareketiyle geri dönüşümün artırılması ve metan salımının azaltılması alanlarında dünyaya örnek olunması hedefleniyor.
Sıfır Atık hareketinin gelişimi
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi Emine Erdoğan'ın himayelerinde 27 Eylül 2017'de başlayan proje, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda yürütülüyor. "Dünya Ortak Evimiz" sloganıyla sürdürülen çalışma, Birleşmiş Milletler nezdinde kabul gören küresel bir çevre hareketine dönüştü.
Birleşmiş Milletler Genel Kurulunda 14 Aralık 2022'de yapılan oylamayla 30 Mart, Türkiye'nin ana sunuculuğunda ve 105 ülkenin ortak sunuculuğunda "Uluslararası Sıfır Atık Günü" olarak kabul edildi. Emine Erdoğan, BM 77. Genel Kurulu marjında düzenlenen Sıfır Atık konulu özel oturumda konuşarak kurula hitap eden ilk Türk lider eşi oldu.
12 Nisan 2023'te BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu kuruldu. Başkanlığını Emine Erdoğan'ın yaptığı kurulda 13 üye yer aldı. Sıfır Atık Projesi bugüne kadar 7 uluslararası ödüle layık görüldü.
136 ülkeden 459 binden fazla imza
BM 78. Genel Kurul toplantıları kapsamında Türkevi'nde düzenlenen etkinlikte Cumhurbaşkanı Erdoğan, Küresel Sıfır Atık İyi Niyet Beyanı'nı ilk imzalayan kişi oldu. Çevrim içi imzaya açılan beyanı 25 Eylül itibarıyla 136 ülkeden 459 binden fazla Sıfır Atık gönüllüsü imzaladı.
Beyana 50'den fazla lider eşi, uluslararası kuruluşların üst düzey temsilcileri ve yabancı bakanlar da imza attı. Sıfır Atık girişimlerinin teşvik edilmesine ilişkin karar da 28 Temmuz 2023'te G20 Çevre ve İklim Bakanları Toplantısı'nda oy birliğiyle kabul edildi.
Geri kazanım oranı yüzde 37,53'e çıktı
Türkiye'de Sıfır Atık Yönetim Sistemi 220 bin bina ve yerleşkede uygulanmaya başladı. 2017'de yüzde 13 olan geri kazanım oranı 2024'te yüzde 36,08'e, 2025'te ise yüzde 37,53'e yükseldi. Türkiye, bu oranı 2035'te yüzde 60'a, 2053'te yüzde 70'e çıkarmayı hedefliyor.
Proje kapsamında 28 milyon kişiye eğitim verildi. 2017'den 2025 yılı sonuna kadar 36,1 milyon ton kağıt ve karton, 10,2 milyon ton plastik, 3,5 milyon ton cam, 9,6 milyon ton metal ile 30,6 milyon ton organik ve diğer geri kazanılabilir atık ekonomiye kazandırıldı.
Toplam 90 milyon ton atığın geri kazanılmasıyla ülke ekonomisine 365 milyar lira katkı sağlandı. Bu süreçte 54 milyon hanenin bir yıllık elektrik ihtiyacına eş değer 270 milyar kilovatsaat enerji, İstanbul'un iki yıllık su tüketimine eş değer 2 trilyon litre su ve Türkiye'deki tüm araçların bir yıllık yakıt tüketiminden daha fazla olan 60 milyar litre petrol tasarrufu elde edildi.
Geri kazanım çalışmalarıyla yaklaşık 55 bin futbol sahası büyüklüğünde, 390 milyon metreküplük atık depolama alanı tasarrufu sağlandı. Türkiye'deki ormanların yüzde 7'sine denk gelen 613 milyon ağacın kesilmesi önlenirken yaklaşık 36 milyon aracın yıllık karbon salımına eş değer 180 milyon ton sera gazı salımının önüne geçildi.
Deniz atıkları ve depozito sistemi
Emine Erdoğan'ın himayelerinde 10 Haziran 2019'da başlatılan Sıfır Atık Mavi hareketi kapsamında eylül ayı itibarıyla yaklaşık 375 bin ton deniz çöpü toplandı. Bu miktar yaklaşık 29 bin çöp kamyonuna denk gelirken atıkların denize ulaşması önlendi.
Proje kapsamında 8 Eylül'de Fethiye Körfezi'nde dip çamuru temizliği ile Mapa-Şamandıra Yönetim Sistemleri Projesi hayata geçirildi. Deniz çayırlarını korumaya yönelik sistemler devreye alınırken İç Körfez'de biriken dip çamurunun temizlenmesine başlandı.
Projenin dijital altyapısı için DERİA Göcek Körfezi Dijital Mapa Şamandıra Yönetim Sistemi kuruldu. DERİA mobil uygulamasıyla teknelere dijital rezervasyon imkanı sağlandı.
Depozitosu Olan Ambalajlar Yönetim Sistemi'nin ulusal entegrasyon süreci 1 Temmuz'da başladı. 25 Eylül itibarıyla 326 milyon 622 bin DOA logolu PET, alüminyum ve cam içecek ambalajı toplandı; sisteme kayıtlı kullanıcı sayısı 3 milyon 300 bine ulaştı.
Çevreye zarar veren tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımının kaldırılması amacıyla yeni yönetmelik hazırlıkları da sürdürülüyor. Sıfır Atık kapsamında kamu kurumları, spor federasyonları, sivil toplum kuruluşları, belediyeler ve uluslararası kuruluşlarla çeşitli işbirlikleri gerçekleştirildi.