Macaristan’daki Pecs Üniversitesinin yürüttüğü araştırmalar, Kanuni Sultan Süleyman’ın 1566’daki son seferi sırasında hayatını kaybettiği Zigetvar Kalesi çevresindeki Osmanlı yerleşimine ilişkin yeni bulgular ortaya çıkardı. 2024-2025 dönemindeki yüzey araştırmaları ve jeofizik incelemeler, "Turbek" adı verilen yerleşimin daha önce düşünülenden büyük ve varlıklı olduğunu gösterdi.
Osmanlı dönemine ait buluntuların yoğunluğu bölgede değişmekle birlikte yaklaşık 80 hektarlık alana yayıldığı belirlendi. Yapı izleri, gündelik kullanım eşyaları, seramikler, sikkeler, takılar ve Osmanlı metal işçiliği örnekleri yerleşimin büyüklüğü ile günlük yaşamına ilişkin bilgiler sağladı.
Kanuni’nin son seferi
Yaklaşık 46 yıllık saltanatının ardından Kanuni, 1 Mayıs 1566’da İstanbul’dan ayrılarak 13’üncü ve son seferine çıktı. Yaşlılığına ve hastalığına rağmen ordusunun başında bulunan Kanuni’nin otağı, Zigetvar Kalesi’ni gören ve daha sonra türbe alanının bulunduğu kabul edilen tepeye kuruldu.
Kanuni, 6 Eylül’ü 7 Eylül’e bağlayan gece otağında hayatını kaybetti. Zigetvar Kalesi, ölümünden kısa süre sonra Osmanlı kuvvetlerinin kontrolüne geçti.
Tarihi kaynaklara göre Kanuni’nin ölümü, ordunun moral ve düzeninin bozulmaması ve tahtın oğlu II. Selim’e sorunsuz biçimde geçmesi amacıyla yakın çevresi tarafından bir süre gizlendi. Naaşın bozulmasını önlemek için iç organlarının çıkarıldığı, naaşına amber ve misk sürüldüğü ve tabutunun otağındaki tahtın altına geçici olarak gömüldüğü aktarılıyor.
Bazı tarihi kaynaklara ve yaygın kabule göre çıkarılan iç organlar otağın bulunduğu alana defnedildi. Naaşın yaklaşık 42 gün sonra çıkarılarak dönüş yolculuğu için arabaya yerleştirildiği, yol boyunca padişah hayattaymış gibi davranıldığı ve ölümünün II. Selim’in Belgrad’a gelmesinin ardından resmen açıklandığı belirtiliyor.
Türbe çevresindeki yerleşim
II. Selim’in emriyle Kanuni’nin hayatını kaybettiği ve iç organlarının gömüldüğü kabul edilen yerde bir türbe yaptırıldı. Zamanla önemli bir ziyaretgâha dönüşen türbenin çevresinde cami, derviş tekkesi, konukevi ve muhafız barakası gibi yapılar inşa edildi.
Türbe kompleksi ahşap palanka ve savunma yapılarıyla koruma altına alınırken çevresinde sivil yerleşim gelişti. Osmanlı hâkimiyetinin bölgeden çekilmesi sırasında tahrip edilen Turbek’teki yapıların yıkılması ve alanın zamanla bağ ve bahçelere dönüşmesiyle yerleşimin tam konumu unutuldu.
Kayıp türbenin yeri belirlendi
Kanuni’nin türbesinin bulunmasına yönelik modern araştırmalar, Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı ile Zigetvar Belediyesi arasında 2012’de imzalanan anlaşmanın ardından başladı. Pecs Üniversitesinden Prof. Dr. Norbert Pap’ın başkanlığındaki disiplinler arası ekip, tarihi belgeleri, haritaları, arazi kayıtlarını ve 1664’te çizilen türbe kompleksi planını inceledi.
Çalışmalar sonucunda asıl türbe alanının, Zigetvar Kalesi’nin yaklaşık 4,2 kilometre kuzeydoğusundaki Turbek-Zsibot bölgesinde bulunan Üzüm Tepesi’nde olduğu belirlendi. Bölgede 2015’te başlayan kazılarda, araştırmacıların Kanuni adına yaptırılan türbe olarak tanımladığı kare planlı yapı ortaya çıkarıldı.
Sonraki çalışmalarda cami, derviş tekkesi, ziyaretçi konağı, muhafız barakası, ahşap palanka ve sivil yerleşime ait yapı izleri tespit edildi.
Buluntular günlük yaşama ışık tutuyor
2024-2025 dönemindeki araştırmalarda, bazıları tuğladan yapılan ve kiremitlerle örtülen yapıların çevresinde gündelik kullanım eşyaları, seramikler, sikkeler, takılar ve Osmanlı metal işçiliği örnekleri bulundu.
Kazılarda bir kuyu ile büyük depolama çukurları da ortaya çıkarıldı. Çukurlarda tahıl kalıntıları, ısıtma sistemlerine ait pişmiş toprak parçaları, ayaklı kaseler, porselen fincan parçaları ve boyalı cam kap parçaları bulundu.
Buluntular arasında 16. Yüzyıla ait nadir bir altın sikke, Kırım Hanlığı döneminden gümüş sikke, Osmanlı sofra takımı parçaları, yüzükler, süslü tokalar ve at koşum süsleri yer aldı. Araştırma sonuçları, türbe kompleksinin ötesinde geniş bir Osmanlı yerleşiminin bulunduğuna ve burada yaşayanlarla ziyaretçilerin bir bölümünün dönem şartlarına göre varlıklı olduğuna işaret etti.
