İstanbul Finans Merkezi'nde düzenlenen İstanbul Ekonomi Forumu'nda, "Yapay Zeka ve Küresel Ekonomi: Fırsatlar ve Riskler" başlıklı panel gerçekleştirildi. Dünyanın farklı ülkelerinden merkez bankası başkanları ve üst düzey politika yapıcıların katıldığı paneli, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Hatice Karahan yönetti.
Karahan, küresel ekonominin son 10 yılda çeşitli şokların yanı sıra potansiyel büyümede sürekli düşüşle karşı karşıya kaldığını söyledi. Yapay zekanın bu eğilimi tersine çevirip çeviremeyeceğinin ve para politikasıyla merkez bankalarını nasıl etkileyeceğinin daha fazla tartışıldığını belirtti.
Yapay zekanın para politikasını farklı kanallar üzerinden etkilemesinin muhtemel olduğunu ifade eden Karahan, teknolojinin gerçek etkilerinin ortaya çıkması için zamana ihtiyaç bulunduğunu kaydetti. Yapay zekayı ekonomiler açısından stratejik bir araç olarak nitelendiren Karahan, büyük ölçekli yeniliklerin önemli fırsatların yanı sıra ciddi zorluklar da getirdiğini dile getirdi.
Karahan: Kamu yararı gözetilmeli
Merkez bankalarının para politikası alanında yeni zorluklarla karşılaşacağını belirten Karahan, merkez bankacılığında yapay zekanın sunduğu avantajlardan yararlanılması gerektiğini söyledi. TCMB bünyesinde yapay zekaya yönelik bir komisyon bulunduğunu ve çeşitli projelerin bu komisyonun liderliğinde yürütüldüğünü aktardı.
Karahan, merkez bankalarının finans alanında sorumlu yapay zeka standartlarının belirlenmesinde öncü rol üstlenmesi ve yapay zeka sistemlerinin kamu yararına hizmet etmesini sağlaması gerektiğini vurguladı. Yapay zekanın hızlı gelişimi karşısında düzenleyici çerçevelerin bu hıza ayak uydurmakta zorlanabileceğini belirtti.
Hassas veri setlerinin korunmasının önemine işaret eden Karahan, merkez bankası verileri ve hanehalkı anket yanıtları gibi bilgilerin riske atılmadan yapay zekadan yararlanılması gerektiğini söyledi. Ödeme ekosistemlerinin güvenilirliği ve güvenliğinin kritik olduğunu belirten Karahan, yapay zeka aracılığıyla ödeme yapılmasının bir sonraki aşama olabileceğini ifade etti.
Karahan, yapay zeka ajanlarının kendilerine devredilen yetkiyle ödeme planlayıp başlatabileceği bir döneme girildiğini, bu gelişmenin fırsatların yanı sıra yeni zorluklar da yaratacağını kaydetti.
Bankalar için siber güvenlik uyarısı
Hong Kong Para Otoritesi Başkanı Eddie Yue, yapay zekanın kısa vadede konjonktürel büyümeyi olumlu etkileyebileceğini ancak uzun vadeli yapısal etkilerinin belirsizliğini koruduğunu söyledi. Asya'da üretilen elektronik ürünlerin ticaretinden sağlanan faydaya dikkati çeken Yue, yapay zeka alanındaki hareketliliğin ihracat rakamlarını artırdığını belirtti.
Otomasyonun uzun vadede verimlilik ve büyümeyi artırabileceğini ifade eden Yue, ekonomilerin bundan ne kadar yararlanacağının yapay zekaya hazırlık düzeyine bağlı olduğunu vurguladı. İş gücünün ikame edilmesinin talep ve tüketim üzerinde etkiler yaratabileceğini belirten Yue, maliye, eğitim ve istihdam politikalarının daha koordineli uygulanması gerektiğini söyledi.
Hong Kong'daki bankaların çoğunun üretken yapay zekayı test ettiğini aktaran Yue, hızlı uyumun siber saldırı ve üçüncü taraf hizmet sağlayıcılara bağımlılık risklerini artırdığını kaydetti. Nihai denetim ve sorumluluğun insanda kalması gerektiğini belirten Yue, bankaların otonom karar alabilen ve siber güvenlik duvarlarını tehdit edebilecek teknolojilere karşı hazırlıklarını hızlandırması gerektiğini ifade etti.
Merkez bankacılığında hibrit yaklaşım
Bosna Hersek Merkez Bankası Başkanı Jasmina Selimovic, merkez bankacılığında yapay zeka kullanımına ilişkin temel sorunun teknolojiden yararlanmanın mı yoksa onu doğru ve zamanında anlamamanın mı daha büyük risk taşıdığı olduğunu söyledi. Selimovic, yapay zeka konusunda merkez bankacılığında büyük bir eşikte bulunulduğunu belirtti.
Yapay zekanın fayda ve risklerinin birbirinden ayrı değerlendirilemeyeceğini ifade eden Selimovic, teknolojinin çok sayıda yapılandırılmamış veriyi yüksek hızda işleyebilmesinin önemli bir avantaj olduğunu söyledi. Bununla birlikte yapay zekanın yanlış veya gerçeğe aykırı sonuç üretme ve yerleşik önyargıları taşıma sorunları bulunduğunu dile getirdi.
Selimovic, yapay zekanın ekonomik analizde kullanılabileceğini, ödeme sistemleri ve denetimde ise kural tabanlı sistemlerin tespit edemediği anormalliklerin belirlenmesine yardımcı olabileceğini kaydetti. Bosna Hersek Merkez Bankasında 2025'in sonunda farklı birimlerden çalışanların yer aldığı çok disiplinli bir yapay zeka ekibi oluşturulduğunu aktardı.
Geleneksel ekonometrik modellerin tamamen yerine yapay zekayı koymak yerine hibrit bir yaklaşım benimsediklerini belirten Selimovic, yapay zeka çıktılarının klasik yöntemlerle elde edilen sonuçlarla karşılaştırıldığını söyledi. Yapay zekanın insanların yerine düşünmek veya karar vermek için değil, incelemeleri ve karar süreçlerindeki analizleri derinleştirmek için kullanılması gerektiğini ifade etti.
Özbekistan'da CBU-GPT platformu
Özbekistan Cumhuriyeti Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Nodirbek Achilov, yapay zekanın ekonomik aktörlerin faaliyet gösterdiği ortamı fiyat değişikliklerine daha hızlı uyum sağlayacak şekilde dönüştürdüğünü söyledi. Büyük şirketler ve finansal teknoloji firmalarının ekonomi politikalarındaki değişikliklere ve büyük şoklara daha duyarlı hale geldiğini belirten Achilov, yapay zeka tabanlı analitik modellerin bu aktörlerin tepkilerini ve fiyatlama davranışlarını geliştirdiğini kaydetti.
Yapay zeka yatırımlarının kısa vadede talep kaynaklı olarak fiyatları etkileyebileceğini ancak verimlilik üzerindeki etkisinin henüz tam olarak bilinmediğini ifade eden Achilov, merkez bankalarının bu değişime hazırlıklı olması gerektiğini vurguladı.
Achilov, Özbekistan Merkez Bankasının hesaplama kapasitesi ve altyapı sunucularına yatırım yaptığını, ayrıca "CBU-GPT" adlı bir platform geliştirdiğini açıkladı. Platformun para politikası araştırmalarında veri toplama ve analiz süreçlerine yardımcı olduğunu belirten Achilov, bankanın 150 sentetik ajan kullandığını söyledi.
Bu ajanların çeşitli verilerle beslendiğini, veri setlerini ve farklı kaynaklardan gelen haber akışını işleyebildiğini aktaran Achilov, sistemin her ay enflasyon beklentilerine ilişkin tahminler sunduğunu ifade etti. Özbekistan'ın 14 bölgesinin her biri için bölgesel yapay zeka ajanları geliştirilmesine yönelik çalışmaların da sürdüğünü kaydetti.
