Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) Antalya'da ikinci haftasına girerken, sağlık uzmanları müzakere masasına net bir mesaj gönderdi: Zirvede alınacak kararlarda halk sağlığı merkeze alınmalı.
Temiz Hava Hakkı Platformu (THHP) ile Kanada Çevre İçin Hekimler Derneği (CAPE), Küresel İklim ve Sağlık İttifakı'nın (GCHA) desteğiyle COP31 alanında bir basın toplantısı düzenledi. Toplantıda konuşan uzmanlar, ev sahibi Türkiye'den ve iklim müzakerelerine başkanlık eden Avustralya'dan ilk somut adım olarak Brezilya'nın ev sahipliğindeki COP30'da başlatılan Fosil Yakıtlardan Uzaklaşma Yol Haritası'nın dikkate alınmasını istedi.
Lancet verisi: 77 ülkede yılda 323 bin can kurtarıldı
Uzmanların dayandığı verilerden biri, hakemli tıp dergisi Lancet'in Geri Sayım raporu. Rapora göre fosil yakıt kaynaklı hava kirliliği dünyada her yıl yaklaşık 2,73 milyon kişinin ölümüne yol açıyor. Aynı rapor, 2016'dan bu yana hava kirliliğini azaltan 77 ülkede yılda yaklaşık 323 bin can kaybının önüne geçildiğini ortaya koyuyor.

THHP Yürütme Kurulu Üyesi Prof. Dr. Gamze Varol, THHP ve Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi'nin raporuna atıfla, fosil yakıt kaynaklı ince partikül madde (PM2,5) kirliliğinin Türkiye'de 2024'te yaklaşık 26 bin 500 erken ölüme katkıda bulunduğunu söyledi. Varol, etkilerin doğumdan önce başlayabildiğini vurguladı: "Çalışmaya göre, 2024'te yaklaşık 8 bin erken doğum, 8 bin 200 düşük ağırlıklı doğum, 5 bin 100 yeni çocukluk çağı astım vakası ve astımla ilgili 6 bin 500 acil servis başvurusu hava kirliliğiyle ilişkilendirildi."
Yıllık fatura 55 milyar dolar
Varol, sağlık kaynaklı yıllık ekonomik maliyeti yaklaşık 55 milyar dolar olarak hesapladıklarını, bunun Türkiye'nin 2024 gayri safi yurt içi hasılasının yüzde 4,1'ine denk geldiğini belirtti. "Fosil yakıtların sağlık maliyetleri her ülkede hesaplanabilir. Sağlık uzmanları bu maliyetleri görünür kılmalı ve verileri karar süreçlerine taşımalı" dedi.
Avustralya İklim ve Sağlık İttifakı İcra Direktörü Michelle Isles ise doğal gaz üretimi ve işlenmesi sırasında benzen gibi uçucu organik bileşiklere maruz kalmanın sağlık riski yarattığına dikkati çekti. Isles, "Pasifik liderleri fosil yakıt üretimindeki artışın durdurulmasını, etkili iklim finansmanı sağlanmasını ve ülkelerini ilgilendiren kararlarda söz sahibi olmayı talep ediyor. Avustralya, bu topluluklara verdiği taahhütleri yerine getirmeli" diye konuştu.
BM İnsan Hakları ve İklim Değişikliği Özel Raportörü Elisa Morgera da fosil yakıtlara kademeli olarak son vermenin insan hakları açısından bir "zorunluluk" olduğunu söyledi. Morgera, fosil yakıtların çıkarılmasından tüketimine kadar her aşamanın sağlık, gıda ve su hakkını zedelediğini belirterek "Bu zararlar birbiriyle bağlantılı ve etkileri zamanla birikiyor. Hepsini önleyebiliriz" dedi.
CAPE Sağlık ve Ekonomi Politikaları Direktörü Dr. Leah Temper'in yönettiği toplantıda, Our Common Air Komisyonu üyesi ve eski Brezilya Çevre Bakanı Izabella Teixeira ile Kanada Senatosu'nun Quebec senatörü Rosa Galvez de söz aldı.
Kapak fotoğrafı: DHA. Fotoğraf: Anadolu Ajansı. Kaynaklar: Anadolu Ajansı, DHA.