Kırıkkale'nin Yahşihan ilçesinde bulunan TSK Mühimmat Ayırma ve Ayıklama Tesisi, kullanım dışı mühimmatın güvenli biçimde ayrıştırılması ve geri dönüşüme kazandırılması amacıyla faaliyet yürütüyor. 216 bin metrekarelik yerleşkede 12 atölye, 17 hizmet binası ve 3 mühimmat deposu bulunuyor.
Tesiste patlayıcı madde ve mühimmat güvenliği ile iş sağlığı ve güvenliği eğitimi alan subay, astsubay, sivil memur ve işçiler görev yapıyor. Mühimmatlar türlerine ve çaplarına göre farklı atölyelere yönlendiriliyor.
Mühimmatlar türlerine göre ayrıştırılıyor
Kovansız mühimmat ile havan mühimmatı F-20, kovanlı mühimmat ve kara mayınları F-30, roket ve füzeler ise F-40 Ayırma Atölyesi'nde işleme alınıyor. Modüler ekipmanlar sayesinde çapı 40 milimetreden 600 milimetreye kadar değişen mühimmatların ayırma işlemleri yapılabiliyor.
Otomasyona dayalı emniyet tedbirleri altında sökülen mühimmatlar tapa, ateşleyici, patlayıcı dolgu ve metal gövde gibi ana parçalara ayrılıyor. Ayırma atölyelerinde işlem yapılamayan mühimmatlar ise heyet kararıyla F-50 Su Jeti ile Kesim Atölyesi'ne gönderiliyor.
Bu bölümde iki su jeti, bir şerit testere ve bir giyotin pres kullanılarak mühimmat gövdeleri kontrollü şekilde kesiliyor.
Patlayıcı tahliyesi uzaktan yönetiliyor
F-60 Patlayıcı Tahliye Atölyesi'ndeki işlemler kontrol odasından uzaktan yönetiliyor. Mühimmat gövdeleri otomatik konveyörle sıcak sulu boşaltma istasyonlarına taşınıyor ve içlerindeki patlayıcı eritilerek tahliye ediliyor.
Tahliye edilen patlayıcılar kurutma ve şekillendirme sisteminde katı parçacıklara dönüştürülüyor. Ardından otomatik olarak tartılıp paketlenen bu işlemler insan müdahalesi olmadan gerçekleştiriliyor.
Patlayıcıyla karışan su, arıtma sisteminden geçirildikten sonra yeniden süreçte kullanılıyor. TNT, B-Terkibi ve amatol tipi patlayıcı içeren mühimmatlar ise durumlarına göre imha ediliyor veya geri kazanılıyor.
Ayırma sırasında çıkarılan ve az miktarda patlayıcı içeren tapa, buster ve ateşleyiciler F-80 Zırhlı Yakma Fırını'nda imha ediliyor. Patlayıcı dolu kutular da F-81 Patlayıcı Yakma Atölyesi'nde robotlu tartım sistemine yüklenerek otomatik transfer sistemiyle statik fırınlara gönderiliyor.
Patlayıcıdan arındırılan mühimmat gövdeleri flaş fırınında yakılıyor. İşlem sırasında ortaya çıkan gazlar, arıtma sistemlerinden geçirilerek ulusal ve Avrupa Birliği çevre mevzuatına uygun hale getiriliyor.
Metal ve ahşap parçalar geri dönüşüme yönlendiriliyor
Patlayıcı bileşenlerinden arındırılan metal gövdeler, F-70 Son İşlem Atölyesi'nde özgün biçimleri bozularak ayrıştırılıyor ve presleniyor. Çelik, alüminyum, bakır ve pirinç gibi metaller geri dönüşüm sürecine gönderiliyor.
Uygun ahşap malzemeler, marangozluk yeterlilik belgesine sahip işçiler tarafından palet haline getiriliyor. Kimyasal madde emdirilmiş mühimmat sandıkları ise F-130 Ahşap Yakma Atölyesi'ndeki fırında çevre mevzuatına uygun şekilde yakılıyor ve ortaya çıkan enerji geri kazanılıyor.
Ayırma, ayıklama ve bakım çalışmalarından kaynaklanan diğer atıklar geçici atık deposunda toplanıyor ve protokol kapsamında yetkili firmalara teslim ediliyor.
Tesisin modernizasyonu 2022'de tamamlandı
Kullanım dışı mühimmatın çevreye zarar vermeden ayrıştırılması amacıyla 2007'de kurulan tesisin modernizasyonu için Milli Savunma Bakanlığı ile NATO Destek ve Tedarik Ajansı arasında anlaşma imzalandı. ROKETSAN yükleniciliğindeki TSK Mühimmat Ayırma ve Ayıklama Tesisi Modernizasyon Projesi 18 Eylül 2015'te başladı.
Tesis, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın katıldığı törenle 5 Şubat 2020'de hizmete alındı. Modernizasyon projesi 1 Aralık 2022'de tamamlandı ve yeterlilik çalışmalarının ardından tesis sertifikalandırıldı.
Milli Savunma Bakanlığı Kalite Güvence Daire Başkanlığının 4-6 Ekim 2023'teki denetiminin ardından tesise AQAP-2110 Kalite Güvence Belgesi verildi. Tesiste 20 Ekim 2025'te fabrika ve firma seviyesinde mühimmat ıslah ve bakım faaliyetlerine de başlandı.
